2022 sonrasında yayımlanan hane halkı araştırmalarına göre, israf edilen gıdaların yüzde 42’sini taze meyve ve sebzeler oluşturdu. Ekmeğin payı ise yüzde 32’de kaldı. TÜİK’in 2024 ve 2025 verilerinde de bu değişim dikkat çekti.
Türkiye gazetesinden Kaan Zenginli’nin haberine göre, özellikle son yıllarda hane halkı harcamalarında önemli yer tutan ve fiyat artışlarıyla vatandaşın bütçesini zorlayan meyve ve sebzelerin en fazla israf edilen ürün grubu olması, gıda israfının ekonomik boyutunu da gözler önüne serdi.
İsrafın en büyük nedeni bozulma
Gıdaların çöpe atılmasında en önemli neden ürünlerin tüketilemeden bozulması oldu. TÜİK’in 2025 verilerine göre, gıda israfının yüzde 74,4’ü bozulmadan kaynaklandı. Son tüketim tarihinin geçmesi yüzde 12,1, ihtiyaçtan fazla ürün satın alınması veya pişirilmesi ise yüzde 6,3 pay aldı.
Araştırmalarda tüketicilerin meyve ve sebze seçiminde görünüme önem verdiği de belirtildi. Ezilmiş, lekeli veya şekli bozuk ürünlerin tercih edilmemesi, tüketilebilir durumdaki gıdaların da israf edilmesine yol açan etkenler arasında gösterildi.
Öte yandan ürünlerin tarladan sofraya ulaşana kadar geçtiği nakliye ve dağıtım süreçlerinde de kayıplar yaşanıyor. Böylece vatandaş yüksek fiyatlarla satın aldığı gıdanın bir bölümünü tüketemeden çöpe atarken, ekonomik kayıp büyüyor.
Türkiye’de yılda 12 milyon ton gıda atılıyor
Bakanlık tahminlerine göre Türkiye’de hanelerden kaynaklanan yıllık gıda atığı 12 milyon tona ulaşıyor. Bu miktar, kişi başına günlük yaklaşık 500 gram, yıllık ise 182 kilogram gıda atığı anlamına geliyor.
Toplam gıda atığının yüzde 70 ila 80’inin hanelerden kaynaklandığı belirtiliyor. Veriler, gıda israfının yalnızca üretim ve satış aşamalarında yaşanan bir sorun olmadığını, doğrudan aile bütçelerini de etkilediğini ortaya koyuyor.
İsraf aile bütçesinden götürülüyor
Meyve ve sebze israfının vatandaşın cebine yansıması, güncel market fiyatları üzerinden de hesaplanabiliyor. TZOB’un 28 Ekim 2026 tarihli verilerine göre 1 kilogram domates 88,66 lira, sivri biber 133,49 lira, salatalık 55,61 lira ve elma 72,17 liradan satılıyor.
Bu dört üründen birer kilogram satın alan bir tüketicinin ödediği toplam tutar 349,93 liraya ulaşıyor. Alınan ürünlerin yüzde 30’unun tüketilemeden çöpe gittiği varsayıldığında haftalık kayıp yaklaşık 105 lira oluyor. Aynı alışverişin her hafta tekrarlanması durumunda aylık israf maliyeti yaklaşık 420 lirayı buluyor.
Rekolte artışı fiyatlara yansımadı
Bu yıl birçok tarım ürününde rekolte artışı yaşanmasına rağmen pazarlarda ve marketlerde yüksek fiyatlar gündemdeki yerini koruyor.
Gübre, mazot, işçilik ve sulama maliyetlerindeki artış nedeniyle üreticiler yeterli kazanç elde edemediklerini belirtirken, bazı çiftçiler ekim alanlarını daraltıyor veya üretimden çekiliyor.
Ortaya çıkan tablo, tarım ve gıda sektöründeki çelişkiyi de gözler önüne seriyor. Üretici artan maliyetler karşısında emeğinin karşılığını alamazken tüketici pahalı gıdaya erişmekte zorlanıyor. Satın alınan ürünlerin bozulduğu için çöpe gitmesi ise hem aile bütçesindeki kaybı hem de ülke ekonomisindeki gıda israfını büyütüyor.
tclira.com


