Kişi başına düşen milli gelir bir ülke ekonomisinin gelişmişlik düzeyinin iyi bir ölçütü. Ancak bunu yerel para birimi ile hesapladığınızda ülkeler arası karşılaştırma yapma olanağı yok. Dolayısıyla ülkelerin kişi başına düşen milli gelirlerinin Amerikan Doları cinsinden yayımlanması çok yaygın bir yöntem. Son yıllarda Türkiye’nin dolar bazında kişi başına geliri hızla artmakta. Ancak geçtiğimiz ekim ayında yazdığım bir yazıda da belirttiğim üzere, kişi başına gelirimizdeki bu artış büyük ölçüde yüksek enflasyon ortamında nominal milli gelirin hızla artması ve Türk Lirası’ndaki değer kaybının bunun gerisinde kalmasından kaynaklanıyor.
Amerikan Doları cinsinden hesaplanan kişi başına gelirler de refah düzeyi karşılaştırmaları için sorunsuz bir ölçüt değil. Zira ülkeler arasında kayda değer fiyat düzeyi farkları var. Zengin ülkelerde fiyatlar daha yüksek, fakir ülkelerde daha düşük gibi bir genelleme yapabiliriz. Dolayısıyla dolar cinsi milli gelire alternatif olarak satın alma gücü pariteleri kullanılarak da ‘reel’ milli gelir hesapları yapılmakta.
Tabii bu hesaplamaların yapılabilmesi için çok sayıda ülkeyi kapsayan bir fiyat derleme çalışması yapılması ve belirli bir mal ve hizmet sepetinin yerel para birimi cinsinden ne kadara mâl olduğunun hesaplanması gerekiyor. Örneğin, Eurostat’in Avrupa Birliği ülkeleri ve yakın ilişkide olduğu ülkeler için uzun yıllardır sürdürdüğü projeyle bu veriler derleniyor.
Satın alma gücü paritesini fiyat düzeyi farklarını dikkate alan alternatif bir döviz kuru gibi düşünebiliriz. Eurostat’in geçtiğimiz günlerde yayınladığı veri setine göre 2024 yılında Avrupa Birliği’nin suni para birimi ve TL arasındaki satın alma gücü paritesi 18,21. Yani geçtiğimiz yıl 27 Avrupa Birliği ülkesinde ortalama 1 euro’ya alınan bir mal ve hizmet sepeti için Türkiye’de 18,21 TL ödeniyormuş. Aynı yıldaki ortalama Euro/TL kurunun 36’ya yakın olmasından, Türkiye’deki fiyat düzeyinin Avrupa Birliği genelinin yaklaşık yarısı olduğu sonucuna ulaşılıyor. Önceki yıllara göre daha yüksek olan bu oran, Türkiye’nin gittikçe daha pahalı bir ülke olduğunun resmi verilere yansıması gibi görünüyor.
Satın alma gücü paritesi kullanarak hesaplanan ‘reel’ milli gelirimizi Avrupa Birliği ortalamasıyla karşılaştırdığımızda, kişi başına milli gelirimizin AB ortalamasının yüzde 72’si olduğunu görüyoruz. Diğer bir ifadeyle Eurostat’in açıkladığı veri setindeki endeks değerimiz 72. Aşağıdaki grafikteki yeşil eğriyle gösterildiği üzere, son yıllarda bu göstergede belirgin bir gelişme kaydettiğimizi söyleyebiliriz.

Avrupa Birliği ortalamasına gittikçe yaklaşmamızda Türkiye ekonomisinin son yıllardaki olumlu büyüme performansının katkısı yadsınamaz. Ancak aynı dönemdeki yüksek enflasyonun dolar cinsi milli gelirde yaratmış olduğu suni büyümenin bir benzeri satın alma gücü paritesine dayalı hesaplamalarda da yaşanmış olabilir. Eurostat’in bu projede kullandığı fiyatların TÜİK tarafından iletildiğini de not etmekte fayda var.
Satın alma gücü paritesine dayalı gelirde Avrupa Birliği ortalamasına yaklaşmaya mevcut hızla devam edersek, birkaç yıl içinde Avrupalılar bizi gerçekten kıskanmaya başlayabilir. Son endeks değeri 116 olan Almanya için bu süre belki biraz daha uzun olabilir. Tabii kağıt üzerindeki böyle güzel gelişmelerin vatandaşların alım gücüne ve yaşam kalitesine ne kadar yansıdığı ayrı bir mesele.


