Nöbetçi Eczaneler
“Ölü yatırım” ticaret ve üretim alanlarında orta ve uzun vadede kâr getirmeyen, ekonomik getirisi veya pazar imkânı bulunmayan işler için kullanılan bir tabir. Talep görmeyen, teknolojisi eskimiş makineler, pazar araştırması yapılmadan açılan ve müşteri bulamayan iş yerleri veya kârlı bir faaliyetin yapılamayacağı atölye ve fabrikalar için yapılan harcamalar büyük ihtimalle zamanla ölü yatırıma dönüşüyor.
Ölü yatırım kavramı mecazi olarak sosyal ilişkilerde de kullanılıyor. Örneğin bir erkeğin ilgi duyduğu bir kadına yaptığı iyilik ve jestler eğer romantik bir ilişkinin kapılarını açmazsa, ölü yatırım olarak değerlendirilir, ki bu benim de engin hayat tecrübelerime dayanarak oldukça dikkatli davrandığım bir konudur. Cimrilik ve enayilik arasındaki ince çizgide kalabilmek duygusal yatırımların beklenen getirisini yükselten bir beceridir.
Geçtiğimiz günlerde Cumhurbaşkanı Yardımcımız yaptığı bir konuşmada bireylerin bazı tasarruf tercihlerini “ölü yatırım” olarak nitelendirerek bu kavrama yeni bir anlam yüklemiş oldu. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz’ın İstanbul’da MÜSİAD Genel Merkezi’nde düzenlenen 19. Millî İrade Buluşması’nda yaptığı konuşmadaki “İnsanlar paralarını altına, dövize, ölü yatırımlara aktarmasın; bu kaynaklar ekonomiye güç versin istiyoruz… Dolayısıyla sap ile samanı karıştırmamak lazım. Sermaye piyasalarına yatırım yapmak kesinlikle suç değil, günah değil. İnsanların sanki buralara yatırım yapması kötü bir şeymiş gibi algı oluşturulması da bizim kalkınma sürecimiz adına son derece yanlış bir yaklaşım olur” sözleri dikkat çekiciydi.
Cevdet Yılmaz böylece vatandaşların birikimlerinin üretime ve yatırımlara yönlendirilmesi gerektiğini savunarak, altın ve döviz yerine sermaye piyasalarına giden tasarrufların ekonomiye katkısına dikkat çekmiş oldu. Sermaye piyasalarında uzun vadeli kaynak oluşmasını ve özel sektör yatırımlarının desteklenmesini istediklerini belirten Yılmaz, yatırımcılarla piyasa manipülasyonu yapanların birbirinden ayrılması gerektiğini vurguladı ve son dönemde yaşanan fon sorunlarının bütün sermaye piyasalarına mal edilmemesi gerektiğini ifade etti.
Cumhurbaşkanı Yardımcısı’nın bu sözlerinin iyi niyetli ve doğruluk payının da yüksek olduğundan şüphe yok. Gerçekten de, özellikle yastık altında tutulmaları durumunda, döviz, altın gibi yatırımlar ekonomide çarkların dönmesine hiçbir katkı yapmamış ve sadece ülkenin döviz talebini yükseltmiş oluyorlar. Ancak son yıllarda İstanbul borsasına ya da bu borsada işlem gören pay senetlerine bağlı olarak hareket eden yatırım fonlarına yatırım yapan vatandaşların yaşadığı tecrübeler Cevdet Yılmaz’ın bu sözlerinin ikna edici olmasını çok zorlaştırıyor.
Denetleyici ve düzenleyici kurumların görevini yerine getirmediği zamanlarda meydanı boş bularak milyar dolarlık vurgun yapanlar ve içeriden bilgi alanlar dışında kalan sıradan vatandaşlar son yıllarda borsada çok zarar ettiler. Son dönemde ülke gündemini sarsan fon skandalından doğrudan ve dolaylı olarak etkilenen milyonlarca vatandaşın bundan sonra sermaye piyasalarına güven duyup tasarruflarını bu tarafa yöneltmesi yakın gelecekte pek mümkün değil. Yaklaşmakta olan seçimlerin yaratacağı belirsizlikler de bireysel yatırımcıları borsadan uzak tutabilir.
Türkiye ekonomisini uçuracağı söylenen hükümet sisteminin kusurlarının ülkenin sermaye piyasalarını adeta dinamitlemiş olması üzücü bir durum. Bakalım 2028 öncesinde bu sorunun çözümü için ne gibi çareler gündeme gelecek.