Çin’in Afrika ülkelerinden ithalata yönelik gümrük vergilerini sıfırlama kararı, küresel ticaret dengelerinde yeni bir dönemin işareti olarak yorumlanıyor. Uzun süredir yürütülen ekonomik iş birliklerinin devamı niteliğindeki adımın, Afrika’yı ham madde tedarikçisi olmaktan çıkarıp üretim ve ihracat merkezi haline getirmeyi hedeflediği belirtiliyor.
Pekin yönetiminin Afrika politikası yeni değil. 2000 yılından bu yana yürütülen Forum on China–Africa Cooperation kapsamında Çin, “en az gelişmiş Afrika ülkelerine” uzun süredir gümrüksüz ve kotasız ticaret imkânı sağlıyordu. 2023–2024 döneminde bu sistem genişletilerek neredeyse tüm Afrika ürünlerini kapsayacak hale getirildi. Ancak Eswatini, Tayvan’ı tanıyan tek Afrika ülkesi olması nedeniyle uygulamanın dışında bırakıldı.
Üretim zinciri Afrika’ya kaydırılıyor
Yeni modelle Çin’in yalnızca Afrika’dan ham madde alan bir ülke olmaktan çıkıp, kıtada üretim yaptıran ve bu ürünleri kendi pazarına veya üçüncü ülkelere ihraç eden bir yapıya geçtiği ifade ediliyor. Bu dönüşüm, klasik yatırım modelinden farklı olarak “Afrika’dan Çin’e üretim ihracatı” sistemine geçiş anlamına geliyor.
Uzmanlara göre bu adım, Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa Birliği tarafından Çin menşeli ürünlere uygulanan tarifeler, karbon düzenlemeleri ve anti-damping önlemlerinin Afrika üzerinden aşılabilmesine imkân sağlayabilir. Bu durum, küresel ticarette yeni bir “üretim bypass hattı” oluşturabileceği şeklinde yorumlanıyor.
Türkiye için riskli rekabet alanı
Analizlere göre bu gelişme, Avrupa pazarına yakınlığı ve görece düşük maliyetli üretimi sayesinde avantaj sağlayan Türkiye’nin orta teknoloji ihracat sektörlerini zorlayabilir. Özellikle beyaz eşya yan sanayi, tekstil, plastik, kablo, gıda işleme ve basit otomotiv parçaları gibi alanlarda Çin sermayeli Afrika üretimi yeni bir rakip olarak öne çıkabilir.
Otomotivde yeni model: Afrika menşeli üretim
Planlanan sistem kapsamında Afrika merkezli şirketlerin Çin’den parça setleri (CKD/SKD) ithal edip yerel montaj yaparak ürünleri Afrika menşeli olarak ihraç etmesi bekleniyor. Bu modelin özellikle içten yanmalı motorlu araç üretiminde hızla yayılabileceği belirtiliyor.
Çin’in üretimi kademeli olarak ülke dışına kaydırmasının arkasında artan işçilik maliyetleri, jeopolitik riskler, Batı’nın ticaret tarifeleri ve karbon düzenlemeleri gibi nedenlerin bulunduğu ifade ediliyor. Bu çerçevede Afrika’nın, önümüzdeki yıllarda Çin destekli küresel üretim merkezi haline gelebileceği değerlendiriliyor.
tclira.com


