Nöbetçi Eczaneler
Ünlü yatırım ve tasarruf uzmanı Mert Başaran geçtiğimiz günlerde yaptığı bir paylaşım ile emeklilik meselesini bir kez daha sosyal medya gündeminde üst sıralara taşıdı. 1978 doğumlu olan Başaran, kendisiyle aynı yaşta olan ve kamuoyunda ‘EYT Yasası’ olarak bilinen kanundan faydalanan bir arkadaşının şu an 78 bin lira emekli maaşı olduğunu, kendisinin ise emekli olmak için 12 yıl daha, yani 59 yaşını beklemek zorunda olduğunu belirtti.
Sayıları çok fazla olmasa da, iş hayatları boyunca düzenli olarak istihdam edilmiş ve yüksek seviyelerden prim ödemiş olan bazı sigortalılar Mart 2023’te çıkan EYT kanunundan faydalandılar ve gerçekten de şu an ortalamanın çok üzerinde emekli maaşlarına sahipler. Üstelik bu gruba girenlerin çoğu halen aktif olarak çalışmaya devam ediyor ve en az emekli maaşları kadar mevcut işyerlerinden de gelir elde ediyorlar.
3 Mart 2023 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan yasal düzenlemeye göre,
9 Eylül 1999 tarihinden önce sigortalı olan çalışanların emeklilik için belli bir yaşı doldurmaları gereği ortadan kalkarken, emeklilik sonrasında sigortalı olarak çalışmaya devam etmelerine de bir kısıt getirilmemişti. Onlar kadar şanslı olmayan ve ilk kez 1 Ekim 2008’den sonra sigortalı olanlar ise emekli olduktan sonra tekrar çalışmayı tercih ederlerse emekli maaş ödemeleri kesilecek.
2023’te çıkan EYT yasasının Eylül 1999’da yürürlüğe giren yasaya kıyasla emeklilik yaşı bakımından ne kadar büyük bir fark yarattığını aşağıdaki grafikte gözlemleyebiliyoruz. Grafikte yatay eksende ilk kez sigortalı olunan yıl, dikey eksende ise emekliliğe hak kazanmak için doldurulması gereken yaş gösteriliyor. Burada en dikkat çekici olan durumlardan biri, 1999 yılında sigortalı çalışmaya başlayan bir erkeğin EYT yasası sayesinde – eğer yeterli prim gün sayısına da sahipse – 58 yerine 43 yaşında emekli olabilmesi.
EYT yasasının mevcut haliyle çıkması ilk sigortalılık kaydı 8 Eylül 1999 tarihinden birkaç ay ya da yıl sonra olan vatandaşlar için büyük hayalkırıklığı yaratan bir gelişme olmuştu. Kendileriyle aynı yaşta, hatta daha genç olanlar emekli olurken, kadınlarda 58, erkeklerde ise 60 yaşını doldurmayı beklemek zorunda kalmalarını büyük bir haksızlık olarak gördüler.
İşe girişi 8 Eylül 1999 sonrası olan SGK’lı çalışanların adaletli bir emeklilik hakkı kazanması için mücadele eden vatandaşların kurduğu Emeklilikte Adalet Derneği tarafından tasarlanan ve geçtiğimiz aralık ayında CHP Edirne milletvekili Ediz Ün’ün TBMM’ye sunduğu – ancak yasalaşmayan – teklif, 8 Eylül 1999 – 30 Nisan 2008 tarihleri arasında sigortalı olan çalışanların emeklilik koşullarını kademeli bir geçiş sistemiyle düzenlemeyi hedefliyordu. Söz konusu teklifte önerilen yaş koşullarını yukarıdaki grafikte “Kademeli” etiketiyle görebiliyoruz.
Mert Başaran’ın sosyal medya paylaşımında da not ettiği gibi, kademeli emekliliğin ya da farklı formüllerin bir sonraki seçim kampanyasının öne çıkan konularından biri olması oldukça muhtemel. Kademeli emeklilik, EYT yasasının yol açtığı adaletsiz tablonun daha düzgün bir hâle getirilmesi için hem pratik hem de makul bir çözüm gibi görünüyor.
Ekonomik koşulların gittikçe ağırlaştığı, istihdam olanaklarının özellikle ileri yaşlardaki bireyler için sınırlı kaldığı bir dönemde emeklilik sistemindeki adaletsizlik, önümüzdeki aylarda hükümet üzerindeki baskıları arttıracaktır. Yukarıda değindiğimiz kanun teklifinin benzerlerinin Meclis’e gelmesi de beklenebilir.
2023 yılının öncesinde “seçim kaybetsek de bu işte yokuz” diyen iktidarın genel seçimlerinin zorlu geçeceğini görüp EYT yasasını hayata geçirmiş olması, bir sonraki seçim döneminde de benzer bir düzenleme yapılarak kaydadeğer büyüklükte bir seçmen kitlesinin mutlu edilebileceğini düşündürüyor. Başta CHP olmak üzere muhalefetin ‘kademeli emeklilik’ vaadinde bulunması, iktidarın bu konuya tümüyle duyarsız kalmamasını sağlayacaktır.
Kademeli emeklilik hem açık bir adaletsizliği giderecek, hem de Mert Başaran gibi yüzbinlerce kişinin “keşke sigorta girişimi 9 Eylül 1999 dan önce yaptırsaydım” pişmanlığını sona erdirecektir.