Nöbetçi Eczaneler
Geçtiğimiz hafta Otomotiv Sanayii Derneği’nin (OSD) 2026 yılı ilk çeyrek değerlendirme toplantısını yerinde takip etme fırsatı buldum. Açıklanan veriler, ilk bakışta sektörde bir yavaşlamaya işaret ediyor gibi görünse de, rakamların detayına inildiğinde daha katmanlı ve dikkatle okunması gereken bir tablo ortaya çıkıyor. Özellikle üretim, ihracat ve iç pazar verileri birlikte değerlendirildiğinde, otomotiv sanayiinin yalnızca daralmadığını, aynı zamanda yeni bir denge arayışı içinde olduğunu söylemek mümkün.
Öncelikle üretim tarafı, sektörün mevcut yönünü anlamak açısından oldukça önemli sinyaller veriyor. 2026 yılının ocak-mart döneminde toplam otomotiv üretimi, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 7 azalarak 321 bin 856 adet olarak gerçekleşmiş durumda. Otomobil üretimindeki düşüş ise daha belirgin; burada yüzde 18’lik bir gerileme ile 181 bin 364 adetlik bir üretim seviyesine ulaşıldığı görülüyor. Traktör üretimi de eklendiğinde toplam üretim 327 bin 16 adet seviyesine geliyor.
Bu veriler tek başına okunduğunda doğal olarak ilk yorum, sektörün ivme kaybettiği yönünde oluyor. Ancak toplantı sırasında özellikle dikkatimi çeken unsur, otomobil ile ticari araç segmentleri arasındaki ayrışmanın oldukça belirginleşmiş olmasıydı. Zira aynı dönemde ticari araç üretimi yüzde 14 oranında artmış durumda. Ağır ticari araç grubunda bu artış yüzde 20’ye, hafif ticari araç grubunda ise yüzde 13’e ulaşıyor. Başka bir ifadeyle, otomobil tarafındaki daralma, ticari araç tarafındaki büyümeyle kısmen dengeleniyor.
Bu noktada sektörel talep yapısının değişmekte olduğunu söylemek yanlış olmayacaktır. Özellikle lojistik, e-ticaret ve şehir içi dağıtım ağlarının genişlemesi, hafif ticari araç talebini destekleyen yapısal bir unsur olarak öne çıkıyor. Ağır ticari araç tarafındaki üretim artışı ise altyapı, taşımacılık ve ticaret hacmine ilişkin beklentilerle yakından ilişkili görünüyor.
Kapasite kullanım oranları da bu tabloyu destekler nitelikte. İlk çeyrekte otomotiv sanayiinin genel kapasite kullanım oranı yüzde 60 olarak açıklanmış. Araç grubu bazında bakıldığında hafif araçlarda yüzde 62, kamyon grubunda yüzde 57, otobüs-midibüs grubunda yüzde 69 ve traktörde yüzde 28 seviyeleri dikkat çekiyor. Özellikle otobüs ve midibüs tarafındaki görece yüksek kullanım oranı, kamu taşımacılığı ve filo yenileme yatırımlarının etkisini düşündürüyor.
İhracat verileri ise sektörün dış pazarlardaki konumunu anlamak açısından daha dikkatli bir okuma gerektiriyor. Adet bazında bakıldığında, toplam otomotiv ihracatı yüzde 15 düşüşle 215 bin 323 adet olarak gerçekleşmiş. Otomobil ihracatında düşüş çok daha sert; yüzde 29’luk gerilemeyle 106 bin 341 adet seviyesine inilmiş durumda. Buna karşın ticari araç ihracatında yüzde 5’lik artış var. Traktör ihracatı da yüzde 12 yükselerek 2 bin 835 adet olmuş.
Burada asıl önemli nokta ise adet ile değer arasındaki fark. Çünkü ihracat adet bazında düşerken, değer bazında aynı ölçüde bir gerileme söz konusu değil. Tam tersine, ilk çeyrekte toplam otomotiv ihracatı 9,9 milyar dolar olarak gerçekleşmiş ve geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 3 artış kaydetmiş. Ana sanayi ihracatındaki yüzde 3’lük, tedarik sanayi ihracatındaki yüzde 4’lük artış da bu tabloyu destekliyor.
Bu durum bize çok net bir şey söylüyor: Sektör daha düşük adetlerle daha yüksek katma değer yaratmaya çalışıyor. Özellikle kur etkisi, ürün segmentasyonu ve daha yüksek fiyatlı modellerin ihracat kompozisyonundaki payı burada belirleyici olabilir. Türkiye İhracatçılar Meclisi verilerine göre, otomotiv sanayii 2026 yılının ocak-mart döneminde yüzde 18’lik payla sektörel ihracat sıralamasında ilk sıradaki yerini sürdürüyor. Bu veri, adet bazlı gerilemeye rağmen sektörün dış ticaretteki ağırlığını koruduğunu açıkça ortaya koyuyor.
İç pazar tarafında ise daha temkinli bir görünüm söz konusu. Toplam pazar yüzde 4 küçülerek 274 bin 346 adet seviyesine gerilemiş. Otomobil pazarı yüzde 6 düşüşle 210 bin 688 adet olarak gerçekleşmiş. Buna karşılık ticari araç pazarında yüzde 3’lük bir büyüme dikkat çekiyor. Hafif ticari araç pazarı yüzde 4 büyürken, ağır ticari araç pazarı yüzde 6 daralmış.
Burada özellikle finansman maliyetleri, krediye erişim koşulları ve tüketici güveni gibi makroekonomik değişkenlerin etkisini göz ardı etmemek gerekiyor. Otomobil tarafındaki daralmanın yalnızca sektör içi dinamiklerle değil, aynı zamanda hanehalkı harcama eğilimleriyle de ilişkili olduğu açık.
Toplantıda benim özellikle not aldığım bir diğer başlık yerli üretim payı oldu. İlk çeyrekte otomobil satışlarında yerli araç payı yüzde 36 seviyesinde gerçekleşmiş. Hafif ticari araç pazarında ise bu oran yüzde 23. Bu oranlar, Türkiye’nin üretim kapasitesi yüksek olmasına rağmen yerli markalaşma ve yerlilik oranı bakımından hâlâ sınırlı bir görünüm sunduğunu gösteriyor.
Sonuç olarak, ilk çeyrek verileri otomotiv sektörünün tek boyutlu bir daralma yaşadığını değil, segmentler arasında yeniden dengelendiğini ortaya koyuyor. Otomobil üretimi ve ihracatında belirgin bir yavaşlama söz konusu olsa da ticari araç tarafındaki büyüme, ihracat gelirlerindeki artış ve sektörün lider ihracatçı konumunu koruması, bu tabloyu daha dengeli bir çerçeveye oturtuyor.
Benim toplantıdan çıkardığım temel sonuç şu oldu: Sektör küçülmekten çok yeniden konumlanıyor. Önümüzdeki dönemde özellikle iç talep koşulları, Avrupa pazarındaki görünüm ve finansman maliyetleri bu dönüşümün yönünü belirleyecek. Otomotiv sanayii açısından 2026’nın geri kalan kısmı, sadece rakamların değil, stratejik tercihlerin de sınanacağı bir dönem olacak.