29-30 Mayıs tarihlerinde Haliç Kongre Merkezi’nde gerçekleştirilen “Perakende Günleri” etkinliği, sektöre yön veren dernekleri basın toplantısında buluşturdu. BMD Başkanı Sinan Öncel, sektördeki gelişmelere dair önemli mesajlar verdi.
29-30 Mayıs tarihlerinde Haliç Kongre Merkezi’nde düzenlenen, Türkiye ve dünyanın dört bir yanından sektör lideri konuşmacıların katıldığı konferans ve oturumların yanı sıra, eşsiz bir network olanağı sunan fuar alanı ve B2B görüşmelerin gerçekleştiği özel bölümü ile sektörün ve dijital ticaretin geleceğine yön verien “Perakende Günleri 2024” etkinliğine katılma fırsatım oldu.
“Perakende Günleri 2024” perakendeciler, AVM’ler, tedarikçiler ile sektöre en yeni çözümlerini sunan teknoloji, e-ticaret ve lojistik firmalarını bir araya getiren Türkiye’deki en büyük iş dünyası organizasyonu, sektör derneklerinin ortak basın toplantısı ile başladı.
Toplantıda, Birleşmiş Markalar Derneği (BMD) Başkanı Sinan Öncel, Alışveriş Merkezi Yatırımcıları Derneği (AYD) Başkanı Nuri Şapkacı, Zincir Mağazalar Derneği (ZMD) Başkanı Serhan Tınastepe, Tescilli Markalar Derneği (TMD) Başkanı Selçuk Güzenge, Tüm Restoranlar ve Turizmciler Derneği (TÜRES) Başkan Yardımcısı Ünal Dölek ve Gıda Perakendecileri Derneği (GPD) Yönetim Kurulu Üyesi Kutay Kartallıoğlu perakende sektörünün mevcut durumunu, sorunlarını ve çözüm önerilerini masaya yatırdı.

Toplantıda ilk sözü alan Gıda Perakendecileri Derneği (GPD) Yönetim Kurulu Üyesi Kutay Kartallıoğlu, konuşmasında gıda perakende sektörünün pandemide ve deprem felaketlerinde halkın yanında ve destekçisi olduğunu vurguladı. Kartallıoğlu, enflasyonla mücadelede modern perakendenin önemli bir rol oynadığını belirtti ve işlerinin %80’inin tarım ve hayvancılıkla ilgili olduğunu ifade etti. Tarım ve hayvancılık planlamasının havzalar bazında yapılması ve kooperatifçiliğin desteklenmesi gerektiğini söyleyen Kartallıoğlu, küçük üreticilerin ölçek ekonomisinden faydalanmalarının sağlanması gerektiğini belirtti. Ayrıca, ekonomik faaliyetlerin kayıt altına alınması, enerji yatırımları, gıda ve ambalaj atık yönetimi ile insan kaynağının güçlendirilmesi sektörün odak noktaları arasında yer aldığını söyledi. Devletin bu konularda önemli adımlar attığını bildiklerini ve sektör olarak bu çalışmaları her zaman destekleyeceklerinin altını çizdi.
Birleşmiş Markalar Derneği (BMD) Başkanı Sinan Öncel, tüketicilerin artık daha uygun fiyatlı ve ekonomik ürünlere yöneldiğini belirterek, bu durumun perakendeciler üzerinde büyük bir maliyet ve satış baskısı oluşturduğunu ifade etti. Öncel, maliyetlerin artmasındaki en önemli etkenin hammadde fiyatlarındaki, ara mal ve bitmiş ürün fiyatlarındaki artış olduğunu vurguladı. Gümrük vergilerindeki artışın da maliyetleri normal seviyelerde tutmayı imkânsız hale getirdiğini söyledi. Ayrıca, üretim, toptan ve perakende kanallarındaki bozulmalara dikkat çekerek, piyasanın nakit sıkıntısı çektiğini belirtti. BDDK’nın verilerine göre, perakende sektöründe kullanılan banka kredilerinin şubat ayında 340 milyar TL’den, şubat sonunda 511 milyar TL’ye yükseldiğini belirtti.
İnsanların paraya ihtiyaç duyduğunu ifade eden Öncel, pandemi sonrası perakende sektörünün e-ticaret yatırımlarına ve ciro artışına devam ettiğini, ancak ciro artışlarının büyük bir kısmının indirimli satışlardan kaynaklandığını söyledi. İndirim odaklı satışların perakende sektörüne zarar verdiğini belirten Öncel, ocak ayından itibaren yaşanabilecek sıkıntıların sinyallerini almaya başladıklarını ekledi. Turist sayısındaki artışın harcamalara yansımadığını belirterek, BKM verilerine göre kredi kartıyla yapılan harcamalarda yabancıların payının 2024’ün ilk üç ayında yüzde 3,5’e düştüğünü ve yabancı turistlerin artık Türkiye’yi tercih etmediğini söyledi.
Sinan Bey’in bu endişesine katılıyorum ve bir süre önce tüketicilerin hayat pahalılığı ve enflasyonist ortamdaki satın alma davranışlarına yönelik İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi İşletme Bölümü pazarlama Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Süphan Nasır hocam ile yaptığımız akademik çalışma da gösteriyor ki, tüketiciler zorlu ekonomik koşullarda ve artık temel ihtiyaçlarına yönelik harcamalarında indirimli ürünlere yöneliyorlar. Tüketiciler alışverişlerinde her zaman tercih ettikleri markaları fiyat endişesinden dolayı bırakıp, eski alışkanlıklarından vazgeçip daha fiyatı düşük ürünleri tercih ediyorlar ve market market indirim kovalıyorlar.
AVM’ler açısından cirolarda enflasyonun üzerinde bir artış olmakla birlikte kendi içinde bir düşüş eğilimi gördüklerini belirten Alışveriş Merkezi Yatırımcıları Derneği (AYD) Başkanı Nuri Şapkacı, iktisatçı hocamız Mahfi Eğilmez ‘in gündemimize kazandırdığı greedflasyon (yüksek enflasyon olan ülkelerde ortaya çıkan, mal ve hizmetlerin satış fiyatını enflasyonun üzerinde artırma eylemi) ve shrinkflasyon (ürünün gramajının düşürülmesi) kavramlarına atıf yaparak piyasada fiyat dengesinin bozulduğunu ifade etti. Bu dengesiz durumun da tüketicide fiyat güvensizliğine sebep olduğunu belirtti. AVM’ler açısından cirolarda enflasyonun üzerinde bir artış olmakla birlikte kendi içinde bir düşüş eğiliminin temel sebebinin satın alma gücünün düşüşünden kaynaklandığını söyledi. Şapkacı sözlerine, “Önümüzdeki dönemde müşteri satın alma davranışlarına şekil verecek iki etken var. Bunlardan ilki baz etkisiyle enflasyonun düşüş eğilimine geçmesi; ikincisi ise turizm sezonunun açılmasının alışverişe olumlu etkisi olacaktır. AVM’ler olarak biz, her zaman bardağın dolu tarafından bakıyor, aynı gemide yol aldığımız perakendeci iş ortaklarımızla anlayış içinde hep daha iyisini yapmak için çalışıyoruz. AVM’lerdeki doluluk oranları, bu çalışmaların perakendeciler nezdinde de sonuç verdiğinin en önemli göstergesi” şeklinde devam etti.
Zincir Mağazalar Derneği (ZMD) Başkanı Serhan Tınastepe, 2023 yılını perakendenin tüm kategorilerinde genel olarak olumlu bir şekilde tamamladıklarını belirtti ve 2024 yılının ilk çeyreğinde de bu olumlu trendin sürdüğünü vurguladı. Ancak, gelecekte tüketimde bir daralma beklediklerini ifade eden Tınastepe, ülke genelindeki önlemlerin de bu yavaşlamayı gerektirdiğini söyledi. Tüketicilerin öncelikle temel ihtiyaçlarını karşıladıktan sonra gıda dışı harcamalara yöneleceklerini öngördüklerini belirtti.
Tınastepe konuşmasına devam ederek, perakendecilerin en büyük sorununun artan işletme maliyetleri olduğunu belirtti. Buna rağmen, verimliliğe odaklandıklarını ve hızlı mağaza açma yerine mevcut mağazalar ile e-ticaret kanallarını daha verimli hale getirme yollarını aradıklarını söyledi. Teknolojiye yaptıkları yatırımların perakendenin tüm kategorilerinde ortak bir durum olduğunu ekledi.
Tescilli Markalar Derneği (TMD) Başkanı Selçuk Güzenge, konuşmasında sahte ürünlerin AVM’lerden çıktığına dair emin olduklarını, ancak e-ticaretin büyümesiyle birlikte sahte ve taklit ürünlerin de kamuoyunu yanıltıcı bir şekilde arttığını belirtti. Güzenge, dernek olarak e-ticaret sitelerinde sahte ve taklit ürünleri tespit edebilecek bir yapay zeka programı geliştirdiklerini ve bu programı en kısa sürede kullanmaya başlayacaklarını söyledi. Ayrıca Güzenge, ekonomide yaşadığımız bu zorluklarla beraber, Rus tüketicileri Dubai’ye kaptırdığımızı, Ortadoğu’dan gelen tüketicileri de kaybetmek üzere olduğumuzu vurguladı. Ben Selçuk Bey’in bu tespitine şunu eklemek isterim. Sadece ekonomik olarak yaşadığımız zorluklar değil, bence sosyolojik olarak yaşadığımız sıkıntılar da bu durumu tetikliyor.
Tüm Restoranlar ve Turizmciler Derneği (TÜRES) Başkan Yardımcısı Ünal Dölek, 2000’li yılların başından 2010’a kadar perakende sektörünün parlak bir dönem geçirdiğini belirtti. Ancak, 2019’dan itibaren tüm dünyada enflasyon artışı, sağlık sorunları ve satın alma zorlukları nedeniyle 45 yaş üstü insanların sosyal hayattan çekildiğini söyledi. Buna rağmen kafelerde bir hareketlilik gözlendiğini ifade eden Dölek, 16-35 yaş grubunun günlük harcama kapasitesinin 250 TL civarında olduğunu belirtti. Turizm sektörünün canlanmasıyla birlikte ciro artışı beklediklerini de vurgulayan Dölek, ilk aylarda turist sayısında artış olmasına rağmen restoran harcamalarının düşük kaldığını söyledi. Artık eskisi kadar rekabetçi olmadıklarını, geçmiş yıllarda özellikle Ortadoğu’dan gelen turistlerin restoranlarda rahatça alışveriş yapabildiklerini, ancak bugün yemek fiyatlarının İsviçre seviyesinde olması nedeniyle ucuz bir destinasyon olarak tercih edilip edilmeyecekleri konusunda endişeli olduklarını belirtti.
Ünal Bey’in 45 yaş üstünün sosyal hayattan çekildiği fakat 16-35 yaş grubunun daha fazla tüketimin içinde olduğunu belirtmesi aslında çok ilginç bir saptama. Çünkü bu durum, 50 yaş civarında olan insanların artık kendi hayatlarından feragat edip en azından çocuklarının sosyal ortamlarda bulunmasını sağamaya çalıştıklarını gösteriyor. Çünkü ebeveynler pek çok harcama kalemi ile böylesine yorucu bir enflasyonist ortamda mücadele etmeye çalışıyor. Ortalama 70-80 yıl olan insan ömründe 45- 50 yaşlarında, hayatlarının belki de en verimli yaşlarında kendilerini bu şekilde kısıtlıyor olmaları oldukça çok üzücü.
Toplantıda değinilen konulardan biri de, doların artmamasının maliyetleri arttırdığı ve bu yüzden satın alınan ürünlerde tüketiciye yansıyan fiyat artışlarıydı. Türkiye’de doların artmamasına rağmen maliyetlerin artması, tüketici alışverişlerinde fiyat artışlarına ve ciddi ekonomik sıkıntılara yol açıyor. Üretim sürecinde kullanılan birçok malzemenin dövizle ithal edilmesi, yerel para birimindeki istikrarın fiyatları etkilemesine neden oluyor. Bu durum, işletmelerin üretim maliyetlerini yükseltiyor. Sonuç olarak ürün ve hizmet fiyatlarının artmasına sebep oluyor. Tüketiciler, gelirlerindeki satın alma gücünün azalmasıyla karşı karşıya kalırken, aynı zamanda artan fiyatlarla mücadele etmek zorunda kalıyor, harcamalarını kısıtlıyor ve yaşam standartlarını düşürmek zorunda bırakılıyor. Ekonomik belirsizlik, gelecek kaygısı ve güvensizlik duygularıyla baş etmeye çalışıyor. Perakende sektörünün önemli dernek başkanlarını dinleyince hepsinin kendi sektör dinamikleri açısından haklı olduklarını anlıyorum ama bu sıkıntılı sürecin bence en yara alan kesiminin tüketiciler olduğunu da görmemiz gerektiğini düşünüyorum. Özellikle de sabit gelirli tüketiciler ve emekliler geçimlerini idame ettirme noktasında zorlanıyor. Ne yazık ki, hep beraber, hesapsız, keyfi ve yanlış yönetimle bu ağır ekonomik tablonun yaratıcısı olan kişilerin hatalarının bedelini ödemek zorunda kalıyoruz.


