Paslanmaz çelik tartışmaları büyüyor, ihracatta kayıp 1 milyar dolar

Paslanmaz çeliğe ek vergi ve anti-damping soruşturması Türk sanayisinde uzun yıllardır görülmemiş bir krize neden oldu. Sanayiciler paslanmaz çelik tedarikçisi Posco Assan TST’nin pahalı ürün sattığı gerekçesiyle hammadde ihtiyaçlarını yurt dışından karşılamaya başladılar. Bunun üzerine yerli üretici konumunda bulunan Posco Assan TST’nin talebi ile paslanmaz çelik ithalat vergisi yıl başında yüzde 8’den yüzde 12’ye çıkarıldı. Ek vergiye rağmen yine ithalatın devam etmesi sonrası paslanmaz çelikte Posco Assan TST’nin talebi ile anti-damping soruşturması başlatıldı.

Sanayiciler, hammaddeye ek vergi getirilemeyeceğini vurgulayarak anti-damping soruşturmasına da karşı çıkıyorlar. Posco Assan TST tarafı ise pahalı ürün satmadığını ve yerli üretici olduğunu ifade ederek kendisinin korunması gerektiğini belirtiyor.

Tartışma büyürken, 800 binden fazla kişiye istihdam sağlayan ana hammaddesi paslanmaz çelik olan 40 bin işletmede işten çıkarmaların başladığı ifade ediliyor. Paslanmaz çelikteki ek vergiler ve anti-damping soruşturması sonrası artan fiyatlar nedeniyle hem iç pazar daralıyor hem de ihracat düşüyor.

Endüstriyel Mutfak, Çamaşırhane, Servis ve İkram Ekipmanları Sanayicileri ve İş İnsanları Derneği (TUSİD) Başkanı Bekir Topuz’un daveti ile Konya’ya bir grup ekonomi gazetecisi ile birlikte fabrika ziyaretlerine gittik.

Konya, mutfak ve mutfak ekipmanları üretiminde Türkiye’nin önde gelen şehirlerinden birisi. Sektörel kümelenmede örnek olacak bir bölge.

Türkiye’de olmayan ürünleri üretti, şimdi zorda

Konya’da fırın ve endüstriyel mutfak sektöründe tedarikçi firma olarak hizmet verdiklerini ifade eden Klematis’in Genel Müdürü Ahmet Karaçam, “Paslanmaz çeliği ana hammadde olarak kullanan firmalardan biriyiz. Hamur yoğurma mikserleri, kazanlar ve karıştırıcılar üretiyoruz. Hammadde girişinin tamamen paslanmaz olduğu bir sektörüz. 2017 yılında kurulduk. Biz kurulduğumuzda üretim yaptığımız sektörün tamamı ithaldi. Ancak şu anda sektörde iki yerli firma olarak hizmet veriyoruz. Artık geldiğimiz noktada ithal ürün girişi neredeyse sıfırlandı. İhracat yapar duruma geldik. Çok zor bir alanı yerlileştirdik. Bu yılın başında gelen ek vergiler ve sonrasındaki anti-damping soruşturması bizi çok zorladı. İthalatı sıfırlayan bir sektörüz ancak ek vergi gelirse sadece bizim için değil tüm ülke için korkunç senaryo gerçekleşir. Çünkü bizim ürettiğimiz ürünler olmadan ekmek, simit bile üretilemez. Endüstriyel üretim yapan tüm gıda işletmeleri paslanmaz çelikten üretilen ürünleri kullanmak zorunda. Ekmeğe, simide bile zam gelir” dedi.

Ek vergilerin işletmelerin kilit vurmasına neden olacağını dile getiren Ahmet Karaçam, “Türkiye’de ek vergilerin zam olarak yansımasının dışında, ihracatta da büyük kan kaybedeceğiz. Fiyatlarımız daha da yükseleceği için ihracat pazarlarında rekabet edemeyeceğiz. 40 olan çalışan sayımız önce 20’ye düşecek. Sonrasında ise kapanmaya kadar olacak bir süreç bizi bekliyor. Posco Assan TST istedi diye 1 milyona yakın kişiye istihdam sağlayan 40 binden fazla işletmeyi kimsenin zor durumda bırakmak istemeyeceğine inanıyorum” diye konuştu.

Fabrikasının anahtarlarını Posco Assan TST’ye vermek istiyor

Hamur yoğurma makinesi, et-soğan doğrama makinesi, kıyma makinesi, patates soyma makinesi gibi ürünler üreten Osimo’nun Yönetim Kurulu Başkanı Rıza Bayar, “10 bin metrekarelik alanda üretim yapıyoruz. Ayda 5 bin adet hamur yoğurma makinesi üretimimiz var. Endüstriyel üretim yapan firmalar dışında evlere de bu ürünlerimiz giriyor. Özellikle Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da kalabalık yaşayan aileler hamur yoğurma makinelerimizden alıyor. Yıl başında getirilen ek verginin ardından zaten zamlanan ürünlerimiz, anti-damping soruşturması sonrası gelebilecek ek vergilerle daha da zamlanır. Söylentisi bile yüzde 10-15 zam gelmesine neden oldu.

Yıl başında toptan fiyatı 7 bin TL olan 15 kilogramlık hamur yoğurma makinesinin fiyatı ek vergi sonrası 10 bin TL’ye çıktı. Şimdi yüzde 25 ek vergi konuşuluyor. Böyle olursa fiyat en az 12 bin 500 TL’ye çıkacak. İtalyan rakibimizin fiyatı ise 9 bin 500 TL. Böyle bir durumda ülkemiz ithal ürünlerle dolacak, ihracatımız sıfırlanacak. Anti-damping soruşturması bir an önce sonlandırılmazsa ve sektörümüz için olumsuz bir karar çıkarsa Posco Assan TST’ye fabrikamın anahtarlarını teslim edeceğim. Gelsin onlar üretim yapsın, 200 kişiye istihdam sağlasın” ifadelerini kullandı.

Fabrikalar yurt dışına taşınır

Türkiye’de kafe, restoran ve fabrikalara doğalgazlı ısıtıcı üreten Panera Mühendislik’in Genel Müdürü Gökhan Kaynakoğlu da, paslanmaz çelikte yaşanan gelişmelerden ciddi şekilde etkilendiklerine dikkat çekti. Yüzde 97’si ithal olan bir sektörde 2015’ten bu yana yerli üretim yaparak faaliyet gösterdiklerini kaydeden Gökhan Kaynakoğlu, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Şu anda sektörün yüzde 50’si yerli üretimden geliyor. Ancak ana hammaddemiz olan paslanmaz çelikte vergilerin yüzde 12’ye çıkması sonrası sendeledik. Şimdi ise anti-damping soruşturması ile yine ek vergi getirmek istiyorlar. Eğer bu durum yaşanırsa üretimi durdurup başka ülkede kendi markamla üretim yaptıracağım. Daha uyguna gelecek. Ülkemizin ise ithalatı artacak. Eğer böyle olsun istiyorlarsa ek vergi getirebilirler. Kaybeden ülkemiz olacak. Sektörümüzün neredeyse tamamı yine ithal olacak.”

Yaptığımız 3 fabrika ziyareti sonrası Bekir Topuz’un da fabrikasını da gezip edip, konu hakkında kendisi ile konuştuk.

“Anti-damping geldiği zaman ihracatımızın yarısı mutlaka gider” diyen Topuz, anti-damping sonrası paslanmaz çelikte ton maliyetinin 700 dolara kadar artabileceğini söyledi. Bu fiyatlarla sektörün değil ihracat yapmak, yurt içinde bile satış yapamaz hale geleceğini anlatan Topuz, “İlk 7 ayda mutfak sektörü olarak ihracatta 1 milyar dolar geriye geldik. Ek verginin yüzde 8’den 12’ye çıkması bile bu denli bizi etkiledi. Yıl sonundaki kayıp 1,5 milyar doları bulur. Net bir şekilde söylüyorum, 400 bin kişi işsiz kalır. 2015’te de benzer bir olay oldu. Anti-damping başvurusu kabul edilmedi. Yine aynı sonucun çıkmasını bekliyoruz” dedi.

Topuz, anti-dampingin gelmesi ile birlikte Posco Assan TST’nin yıllık ekstra kazancının 140-150 milyon dolar olacağını, buna rağmen milyarlarca dolarlık ihracatın ise kaybedileceğini sözlerine ekledi.

Sanayici işi bıraktı lobicilik yapıyor

Şunu özellikle vurgulamak istiyorum. Biz bir sanayi ülkesiyiz ama katma değer noktasında halen istenilen noktada değiliz. Gerekli dersleri alıp, eğitim, altyapı yatırımı, hukukun üstünlüğü ve finansman koşullarını sağladığımız an sanayimiz hızla kademe atlar.

Böyle yatırımları yapmak yıllar alıyor, kapatmak ise sadece bir gün.

800 bin kişiye istihdam sağlayan, büyük bir know-how’a sahip sektörünün korunması gerekiyor. Dünyada rekabet koşullarının sertleştiği, koruma duvarlarının örüldüğü, jeopolitik belirsizliklerin arttığı bir dönemde sanayiciler enerjilerini bakanlıklarda, bürokratların kapılarında lobi yaparak harcamamalı.