Nöbetçi Eczaneler
Sıfır kilometre otomobil satın alımında ödenen özel tüketim vergisi (ÖTV) miktarını aracın motor hacminin yanı sıra vergi öncesi fiyatına da bağlayan ilk matrah düzenlemesi Kasım 2016’da yapılmıştı. Nispeten ekonomik ve lüks araçların tabi olacağı vergi oranlarını farklılaştıran uygulama, motor hacmi 1600cc’den az olan otomobiller için yüzde 45, yüzde 50 ve yüzde 60 olmak üzere 3 farklı ÖTV oranını içeriyordu.
Cumhurbaşkanlığı ve milletvekili seçimlerinin yapıldığı 2018 yılının başında vatandaşa verilen ilk müjdelerden biri otomobildeki ÖTV matrahlarının güncellenmesiydi. Bu sayede piyasadaki çoğu otomobilin daha düşük bir ÖTV oranıyla alınması mümkün olmuştu. 2018 yılının ikinci yarısındaki Rahip Brunson krizi nedeniyle döviz kurlarında beklenmedik bir artış olunca, eylül ayında bir matrah güncellemesi daha yapılarak otomobil fiyatlarındaki yükseliş sınırlanmıştı.
Ancak bu güncelleme yerli otomobil üreticilerinin ve ithalatçıların araç stoklarını eritmeleri için yeterli olmadı. Zira o dönemde hem fiyatlar hem de araç kredisi faizleri – günümüzdeki kadar olmasa da – epeyce yükselmişti. Bunun üzerine hükümetten 2018’in son iki ayında geçerli olmak üzere 15 puan ÖTV indirimi kararı geldi. Buna göre, otomobillerden yüzde 45 yerine yüzde 30, yüzde 50 yerine de yüzde 35 ÖTV alınacaktı. Yüzde 60 ÖTV’li otomobiller için ise bir oran değişikliği yapılmadı.
15 puanlık ÖTV indirimi daha sonra Mart 2019’un sonuna, yani tam da yerel seçimlerin yapılacağı tarihe kadar uzatıldı. Mart ayının sonunda da otomotiv sektörüne ve alıcılara son bir jest yapılarak ÖTV indirimi 30 Haziran 2019’a kadar bir kez daha uzatıldı.
Temmuz 2019’da ÖTV indiriminin sona ermesi fiyatları tekrar yukarı çekmişti ama bir sonraki matrah güncellemesi için 14 ay beklenmesi gerekti. 30 Ağustos 2020’de yapılan güncellemede hem matrah limitlerindeki artışlar düşük tutuldu, hem de yüzde 60’lık ÖTV oranının yerini yüzde 80 aldı. Böylece kaliteli otomobilleri makul fiyatlara alma döneminin sona ermekte olduğunun ilk işareti verilmişti.
13 Ağustos 2021 tarihinde yeni bir güncelleme yapılarak yüzde 80 ÖTV’nin başladığı vergisiz fiyat düzeyi 130 bin TL’den 150 bin TL’ye çıkarıldı. Ancak, yüzde 50 ve yüzde 80 ÖTV’ye tabi fiyat aralıklarının arasında 30 puan fark olması, vergi öncesi fiyatları arasında çok az fark olan otomobillerin satış fiyatlarında büyük farklara yol açabiliyordu. Örneğin, vergisiz fiyatı 149 bin lira olan bir otomobil yüzde 50 ÖTV’ye tabi olduğu için, yüzde 18 KDV’nin de eklenmesiyle 265 bin liraya satılırken, vergisiz fiyatı 151 bin lira olan bir otomobilin satış fiyatı 320 bin lirayı geçiyordu.
Bu absürt uygulama nihayet 2022 yılının başlarında sona erdirilerek, yüzde 50 ve yüzde 80 ÖTV sınıflarının arasına yüzde 60 ve yüzde 70’lik iki yeni kademe eklendi. Bunun sonucunda vergisiz fiyatları 149 bin ve 151 bin lira olan iki otomobilin satış fiyatları arasındaki fark 60 bin liradan 20 bin liraya düştü. Ancak bu kez de piyasada bu fiyatlara sıfır kilometre otomobil bulmak neredeyse imkansız hale gelmişti.
2022 yılının sonlarına yaklaşılırken matrah güncellemesine dair beklentiler çok yoğunlaşmıştı. Zira artan döviz kurları ile birlikte otomobil fiyatları da çok yükselmiş, piyasada yüzde 80 ÖTV sınıfına girmeyen sadece 1-2 model kalmıştı. 24 Kasım 2022’de matrah limitlerinde yüzde 40-45 civarı artışlar yapıldı. Buna göre, fiyatı 200 bin liradan fazla olanlar yerine, 280 bin lira ve üzeri olan otomobiller yüzde 80 ÖTV ile satılacaktı.
O dönemde otomobil arzının sınırlı olmasından ve vergisiz fiyatların yüksekliğinden dolayı matrah güncellemesi ortalama fiyat üzerinde büyük bir etki yapmadı. Ancak, ekonomide düşük faiz politikası devam etmekte olduğu için otomobiller kârlı bir yatırım aracı olarak büyük talep görmeye devam etti.
2023’ün yaz aylarında Euro/TL kurunun 30’a ulaşmasıyla birlikte, piyasadaki sıfır kilometre otomobillerin tümü yüzde 80 ÖTV ile satılmaya başladı ve yukarıdaki tablo pratikte anlamını yitirdi. Genel seçim sonrasında hükümet cephesinden gelen tek haber ise KDV oranının yüzde 18’den yüzde 20’ye çıkarılması oldu. Ödenecek KDV miktarı ÖTV dahil fiyat üzerinden hesaplandığı için bu iki puan dahi fiyatlarda göz ardı edilmeyecek bir fark yarattı.
Vatandaşlardan ÖTV’nin de KDV’sinin alınması otomobillerin sadece kendi fiyatları için değil, TRT bandrol ücretleri için de geçerli. Radyosu olan kara taşıtlarından alınan binde 8’lik “yolda giderken TRT istasyonlarını dinleme bedeli”nin de ÖTV ve KDV’si otomobil fiyatlarına ekleniyor. “Ben radyoyu açmıyorum” ya da “TRT istasyonlarını dinlemiyorum” deme şansınız ne yazık ki yok.
Nihayet matrah güncellemesi…
2,5 yılı aşkın bir süredir beklenen matrah güncellemesi 24 Temmuz 2025 tarihinde yürürlüğe girdi. Elektrikli araçların büyük bölümü için ÖTV artışları söz konusu olurken, içten yanmalı motorlu araçlar için de yeni oranlar belirlendi. Motor hacmi 1600 cc’nin altından olan araçlar iki kategoriye ayrıldı. Buna göre, motor hacmi 1.4 litreyi geçmeyen araçlar için, vergisiz fiyatı
650.000 TL altı: ÖTV oranı yüzde 70
650.000 – 900.000 TL arası: ÖTV oranı yüzde 75
900.000 – 1.100.000 TL arası: ÖTV oranı yüzde 80
1.100.000 TL üzeri: ÖTV oranı yüzde 90 olarak düzenlendi.
Motor hacmi 1.4–1.6 litre arası olan araçlar için ise vergisiz fiyatı
850.000 TL altı: ÖTV oranı yüzde 75
850.000 – 1.100.000 TL arası: ÖTV oranı yüzde 80
1.100.000 – 1.650.000 TL arası: ÖTV oranı yüzde 90
1.650.000 TL üzeri: ÖTV oranı yüzde 100 şeklinde güncelleme yapıldı.
Hazine ve Maliye Bakanlığı yaptığı bir açıklamayla söz konusu güncellemenin öncelikli amacının cari açığı azaltmak olduğunu, enflasyonist etkinin ise çok sınırlı olacağını belirtti. Vergi gelirine büyük ihtiyaç olduğu ise dile getirilmedi. Türkiye’de üretilen otomobillerin ithallere göre genelde daha düşük fiyatlı olması bu açıklamayla tutarlı olsa da, Türkiye ekonomisinin son 23 yıldaki büyük atılımlara rağmen aşırı yüksek vergi oranlarına ihtiyaç duyuyor olması düşündürücü.
Son düzenlemeyle birlikte, vergisiz fiyatları ne olursa olsun, motor hacmi 1600cc altında olan tüm otomobillerin aynı ÖTV oranına tabi olması gibi bir garabetin sonlanmış olmasının yerinde bir karar olduğu not etmeliyiz. Ama keşke bu farklılaştırma eskiden olduğu gibi yüzde 45, yüzde 50 gibi oranları da içerseydi.
Peki, yakın gelecekte otomobil vergilerinde vatandaşın lehine olacak bir düzenleme daha bekleyebilir miyiz? Ben bu konuda pek iyimser değilim. Geçmişte yapılan matrah güncellemelerinde yüzde 80’lik ÖTV’ye tabi olma sınırı 15 bin Euro düzeyine yaklaştırılmıştı. Temmuz 2025 güncellemesi bu sınırı 18 bin Euro’nun üzerine çıkarmış durumda.
| ÖTV matrahlarının güncellenme tarihi | Yüzde 80 ÖTV sınırı (TL) | Güncelleme tarihindeki Euro/TL kuru | Yüzde 80 ÖTV sınırının Euro cinsinden karşılığı |
| 30 Ağustos 2020 | 130.000 | 8,74 | 14.874 |
| 13 Ağustos 2021 | 150.000 | 10,04 | 14.940 |
| 13 Ocak 2022 | 200.000 | 15,55 | 12.862 |
| 24 Kasım 2022 | 280.000 | 19,41 | 14.426 |
| 24 Temmuz 2025
(motor <1.4 litre) |
900.000 | 47,70 | 18.868 |
| 24 Temmuz 2025
(motor >1.4 litre) |
850.000 | 47,70 | 17.820 |
Matrah limitlerindeki artış oranlarının oldukça yüksek tutulmuş olması, mevcut tablonun uzunca bir süre geçerli olmasının planlandığını düşündürüyor. Ama umarız önümüzdeki aylarda ekonomide işler yolunda gider ve otomobil almak isteyen vatandaşlara güzel haberler verilebilir.