Türkiye turizminde yeni bir tartışmanın fitili ateşlendi. TBMM Bayındırlık, İmar, Ulaştırma ve Turizm Komisyonu’nda kabul edilen Yabancı Dijital Konaklama Platformları Kanunu Teklifi, yurt dışında yerleşik dijital rezervasyon platformlarının Türkiye’deki faaliyetlerini yeniden düzenliyor.
Teklif, yabancı platformlara Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan izin belgesi alma, Türkiye’de temsilci bulundurma, vergi ve turizm payı yükümlülükleri getiriyor. Yurt içinden yurt içine gerçekleştirilen konaklama satışlarında platformların alabileceği komisyonun yüzde 17’yi aşmaması da öngörülüyor.
Düzenlemenin gerekçesinde dijital platformların denetlenmesi, tüketicilerin korunması ve adil rekabet koşullarının oluşturulması hedefleri öne çıkıyor. Ancak turizm sektörünün önemli bir bölümü, teklifin mevcut haliyle bu hedeflerin tam tersine sonuçlar doğurabileceği görüşünde.
TÜRSAB aylardır itiraz ediyor
Türkiye Seyahat Acentaları Birliği (TÜRSAB), teklifin gündeme gelmesinden bu yana düzenlemeye karşı olduğunu her fırsatta dile getiriyor. Birlik yönetimi, yabancı dijital platformların Türkiye’de faaliyet göstermesine karşı olmadıklarını, ancak yerli seyahat acenteleriyle aynı hukuki ve mali yükümlülüklere tabi tutulmaları gerektiğini savunuyor.
TÜRSAB’ın temel itirazı, Türkiye’de istihdam yaratan, vergi ödeyen, tüketiciye karşı sorumluluk üstlenen ve yıllardır turizm sektörüne yatırım yapan yerli şirketlerin yabancı platformlarla eşit olmayan koşullarda rekabet etmek zorunda bırakılacağı endişesine dayanıyor.
Birlik temsilcileri, düzenlemenin özellikle küçük ve orta ölçekli seyahat acentelerini zor durumda bırakacağını, istihdam kayıplarına yol açabileceğini ve Türkiye’de oluşan turizm gelirlerinin bir bölümünün yurt dışına aktarılmasını kolaylaştıracağını belirtiyor.
TÜRSAB’ın bir başka itirazı da kanun teklifinin hazırlanma sürecine ilişkin. Birlik yönetimi, teklif hazırlanırken kendilerinden resmi görüş alınmadığını, düzenlemeyi farklı kanallardan öğrendikten sonra milletvekilleri ve ilgili kurumlarla görüşmeye başladıklarını ifade ediyor.
TÜRSAB sektör temsilcilerini ve gazetecileri bir araya getirdi
TÜRSAB, itirazların yalnızca birlik yönetiminin görüşü olmadığını göstermek amacıyla İstanbul’daki genel merkezinde geniş katılımlı bir toplantı düzenledi.
TÜRSAB Başkanı Firuz Bağlıkaya öncülüğündeki toplantıya birlik yöneticileri, hukukçular, Türkiye’nin önde gelen tur operatörleri ve seyahat acentelerinin temsilcileri katıldı.
Toplantının ardından gazeteciler de davet edilerek sektör temsilcilerinin değerlendirmelerini doğrudan dinlemeleri sağlandı. Basın mensuplarının sorularını yanıtlayan yöneticiler, teklifin olası olumsuz sonuçlarını tüketici haklarından vergi yükümlülüklerine, istihdamdan rekabet koşullarına kadar tek tek anlattı.
Benim de katıldığım basın toplantısında Firuz Bağlıkaya yer almıyordu. Salona daha sonra gelen Bağlıkaya’ya toplantıya katılıp katılmayacağını sordum. Bağlıkaya zaten konu hakkında en çok konuşanlardan birisinin kendisi olduğunu vurgulayarak, bu kez sözü sektör temsilcilerine bırakmak istediklerini belirtti. Konunun kişisel bir mesele olmadığını söyleyen TÜRSAB Başkanı Bağlıkaya, sektörün ortak endişelerinin duyulmasını amaçladıklarını kaydetti.
Toplantıda en dikkat çekici konuşmalardan birini ise Jolly Yönetim Kurulu Başkanı Mete Vardar yaptı.
Mete Vardar: Asıl mağduriyeti küçük acenteler yaşayacak
Vardar’ın konuşmasında öne çıkan ilk konu, düzenlemenin büyük tur operatörlerinden çok küçük ve orta ölçekli seyahat acentelerini etkileyeceği uyarısıydı.
Türkiye’deki büyük turizm şirketlerinin uluslararası dijital platformlarla iş birliği yapabilecek güce sahip olduğunu anlatan Vardar, meselenin birkaç büyük şirketin ticari çıkarlarını korumak olmadığını vurguladı.
“Burada esas mağduriyeti ne yazık ki orta ve küçük ölçekli seyahat acenteleri ve aileleri yaşayacak” diyen Vardar, günlük birkaç oda satışıyla faaliyetlerini sürdüren işletmelerin yeni rekabet koşullarında ciddi güçlüklerle karşılaşabileceğini söyledi.
Küçük işletmelerin müşterilerine kişisel hizmet sunduğunu, yerel ekonomiye katkı sağladığını ve çok sayıda aileye geçim kaynağı oluşturduğunu hatırlatan Vardar, kapanmalar yaşanabileceği uyarısında bulundu.
Vardar’a göre bu düzenlemenin etkisi yalnızca seyahat acentelerinin cirolarında görülecek bir değişimle sınırlı kalmayacak. Türkiye’deki turizm faaliyetlerinden elde edilen gelirin yurt dışına yönelmesi, yerli işletmelerin küçülmesine ve özellikle küçük acentelerde istihdam kaybına neden olabilecek.
“Biz ne vergi ödüyorsak yabancılar da aynı vergiyi ödesin”
Mete Vardar, konuşmasının önemli bölümünü eşit rekabet koşullarına ayırdı.
Yabancı dijital platformların Türkiye’de faaliyet göstermesine karşı olmadıklarını defalarca vurgulayan Vardar, Türk şirketlerine uygulanan kuralların yabancı şirketler için de geçerli olması gerektiğini söyledi.
“Biz ne vergi ödüyorsak aynı şekilde yurt dışındaki operatörler de aynı vergiyi ödesin. Buyursun gelsinler” sözleriyle talebini özetledi.
Vardar, yalnızca vergide değil, tüketiciye karşı yükümlülüklerde de eşitlik istedi. Yerli seyahat acentelerinin paket tur mevzuatı kapsamında yerine getirmek zorunda olduğu sorumlulukların yabancı dijital platformlar için de uygulanması gerektiğini belirtti.
Sektör temsilcileri de toplantıda 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un paket turlara ilişkin 51. maddesine dikkat çekti.
TÜRSAB Hukuk Başdanışmanı İlker Ünsever, uçak bileti ve konaklamanın birlikte sunulduğu paket tur satışlarında tüketicinin sözleşme, iptal, iade ve bilgilendirme gibi haklarının bulunduğunu hatırlattı. Ünsever, teklifin mevcut haliyle yabancı platformların aynı yükümlülüklere tabi olmaması riskini doğurduğunu savundu.
Bu değerlendirmeler, düzenlemenin tüketici haklarına ilişkin hükümlerinin de yeniden ele alınması gerektiği yönündeki sektör talebini ortaya koydu.
“Biz bir teşekkürü hak ederken neden bunları yaşıyoruz?”
Mete Vardar’ın konuşması ilerledikçe teknik itirazların yerini sektörün geçmişte üstlendiği sorumluluklara ilişkin duygusal bir anlatım aldı.
Türkiye turizminin yıllar boyunca krizlerle karşı karşıya kaldığını hatırlatan Vardar, seyahat acentelerinin en zor dönemlerde bile faaliyetlerini sürdürdüğünü söyledi.
Özellikle pandemi döneminde iç pazarın önemine dikkat çeken Vardar, tur operatörlerinin ve seyahat acentelerinin turizm hareketliliğinin devam etmesi için büyük çaba harcadığını anlattı.
Türkiye’nin turizmde dünyanın önde gelen ülkeleri arasına yükselmesinde sektörün emeği bulunduğunu vurgulayan Vardar, bugün kendilerini haksız rekabet tartışmasının içinde bulmalarına anlam veremediğini ifade etti.
“Biz bir teşekkürü hak ederken bu konular niye gündeme geliyor?” sözleriyle tepkisini dile getiren Vardar, sektörün ülkeye bağlılığını da özellikle vurguladı.
Konuşmasında, turizmcilerin ülkeyi seven ve şirketlerinin devamlılığını sağlamaya çalışan insanlar olduğunu belirten Vardar, tartışmanın siyasi bir ayrışma gibi görülmesinden rahatsızlık duyduğunu anlattı.
Vardar’ın verdiği mesaj açıktı. Seyahat acenteleri kendilerini devletin karşısında değil, Türkiye turizminin geleceği için sorumluluk üstlenen bir sektörün temsilcileri olarak görüyor.
“Burada milli bir dava var, ülkenin davası var”
Vardar, büyük tur operatörlerinin yabancı dijital platformlarla ticari ilişki kurabilecek imkanlara sahip olduğunu, ancak buna rağmen düzenlemeye itiraz ettiklerini söyledi.
Kendilerinin de bu şirketlerle görüşebileceğini ve iş yapabileceğini belirten Vardar, meselenin kişisel ya da kurumsal kazanç olmadığını ifade etti.
“Bugün milli bir dava var. Ülkenin davası var burada” sözleriyle tartışmaya bakışını ortaya koydu.
Türkiye’de turizm faaliyetlerinin önemli bölümünü yerli seyahat acentelerinin gerçekleştirdiğini savunan Vardar, bu yapının zayıflamasının yalnızca acentelerin değil, ülke ekonomisinin de sorunu olacağını söyledi.
Vardar’ın konuşmasındaki en çarpıcı ifadelerden biri ise “Başka ülke yok, başka Türkiye yok” sözleriydi.
Bu sözlerle sektörün taleplerinin yalnızca şirket bilançoları üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini vurguladı.
Bakan Ersoy’a ağabey çağrısı
Toplantının en dikkat çekici anı, Mete Vardar’ın Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’a seslendiği bölüm oldu.
Ersoy, siyasete girmeden önce turizm sektöründe faaliyet gösteren ETS TUR’un kurucusu olarak tanınıyordu. Dolayısıyla Bakan Ersoy, sektörün sorunlarını dışarıdan gözlemleyen bir siyasetçi değil, turizm işletmeciliğini yakından bilen bir isim.
Vardar da konuşmasında bu yakınlığa işaret etti.
Kültür ve Turizm Bakanı’nı sektörün büyüğü ve ağabeyi olarak nitelendiren Vardar, teklifin mevcut haliyle yasalaşmaması için çağrıda bulundu.
“Sayın Kültür ve Turizm Bakanımız, bizim ağabeyimiz” sözlerinin ardından Vardar’ın konuşması bir sektör temsilcisinin resmi talebinden çok, yıllardır aynı alanda çalışan insanların birbirlerine seslenişine dönüştü.
“Lütfen Sayın Bakanım, lütfen. Rica ediyoruz” diyerek çağrısını yineledi.
Vardar’ın bu sözleri, toplantı boyunca dile getirilen teknik itirazlardan farklı bir anlam taşıyordu. Çünkü karşılarında sektörün geçmişini, krizlerini, rekabet koşullarını ve turizmcilerin yıllardır verdiği mücadeleyi bilen bir bakan bulunuyordu.
Ancak toplantıda ortaya çıkan tablo, sektörün önemli temsilcilerinin bütün bu yakınlığa rağmen taleplerini yeterince duyuramadıklarını düşündüklerini gösteriyordu.
Bu düzenleme kime yarayacak?
TÜRSAB toplantısında üzerinde en çok durulan sorulardan biri, düzenlemenin neden mevcut şekliyle hazırlandığıydı.
Sektör temsilcileri, yabancı turistlerin Türkiye’deki konaklama hizmetlerini satın almalarının önünde genel bir engel bulunmadığını, tartışmanın esas olarak Türkiye’deki turizm ürünlerinin Türk tüketicilere satışına ilişkin olduğunu belirtti.
Yabancı platformlara ilişkin izin, temsilcilik ve denetim hükümlerinin tek başına eşit rekabet sağlamayacağını savunan temsilciler, vergi ve tüketici mevzuatındaki yükümlülüklerin de aynı esaslara bağlanmasını istedi.
Buna karşılık kanun teklifinin savunucuları, yabancı platformların hukuki bir çerçeveye alınmasını, Türkiye’de muhatap bulundurmasını ve denetlenmesini düzenlemenin temel kazanımları arasında gösteriyor.
Dolayısıyla tartışmanın merkezinde dijitalleşmenin kendisi değil, dijital turizm pazarında hangi kuralların kimlere uygulanacağı bulunuyor.
Sektörün beklediği yanıt
TÜRSAB’ın ev sahipliğinde düzenlenen toplantı, seyahat acentelerinin yalnızca ekonomik kaygılarını değil, karar alma süreçlerine katılma taleplerini de ortaya koydu.
Turizm sektörünün önde gelen temsilcileri, düzenlemenin yeniden değerlendirilmesini, yerli ve yabancı şirketlerin eşit koşullarda rekabet etmesini ve tüketici haklarının güvence altına alınmasını istiyor.
Mete Vardar’ın Bakan Ersoy’a yönelik çağrısı ise bütün bu talepleri daha kişisel ve duygusal bir zemine taşıdı.
Bir tarafta Türkiye turizminin büyümesinde pay sahibi olduklarını söyleyen seyahat acenteleri, diğer tarafta aynı sektörün içinden gelmiş bir Kültür ve Turizm Bakanı bulunuyor.
Şimdi sektörün beklediği, bu çağrının karşılık bulup bulmayacağı.
Çünkü Vardar’ın konuşmasından geriye yalnızca bir kanun teklifine yönelik itiraz değil, güçlü bir soru kaldı:
Türkiye turizminin yıllardır yükünü taşıyan seyahat acenteleri, kendi içlerinden gelen bakana seslerini duyurabilecek mi?


