Nöbetçi Eczaneler
IMF’nin Mali Şeffaflık Değerlendirmesi’nde Türkiye’nin kamu maliyesine ilişkin reformları ele alındı. Raporda, 2021’de program bütçesine geçilmesi, tahakkuk esaslı Uluslararası Kamu Sektörü Muhasebe Standartları’nın uygulanmaya başlanması ve Devlet Mali İstatistikleri raporlamasının geliştirilmesi, mali şeffaflık alanındaki önemli adımlar arasında gösterildi.
Kamu işletmelerine ilişkin raporlamanın iyileştiği belirtilen değerlendirmede, bütçenin bütünleşik biçimde sunulduğu ve kamu harcamalarının büyük bölümünün bütçe belgelerinde yer aldığı ifade edildi. Türkiye’de 2017’den itibaren vatandaş bütçesi yayımlanması ve 2022’de başlangıç ödeneklerini önemli ölçüde aşan harcamalar için ek bütçe uygulamasına geçilmesi de olumlu gelişmeler arasında sıralandı.
Mali şeffaflıkta ilerleme kaydedildi
IMF raporuna göre Türkiye, Mali Şeffaflık Kodu ilkelerinin yaklaşık üçte ikisinde iyi veya ileri uygulama düzeyine ulaştı. Bu oran, 2015’teki değerlendirmede yaklaşık yarı seviyesindeydi. Raporda, ilkelerin yaklaşık üçte birinin değerlendirme düzeyinin 2015’ten bu yana yükseltildiği belirtildi.
Genel yönetimin yükümlülükleri ile finansal ve finansal olmayan varlıklarının neredeyse tamamının raporlama kapsamına alındığı kaydedilirken kamu emeklilik sisteminden kaynaklanan yükümlülüklerin kapsam dışında kaldığına işaret edildi.
IMF: Mali risk yönetiminde ilerleme sınırlı
Raporda, mali risk yönetiminin Türkiye açısından en sorunlu alanlardan biri olmayı sürdürdüğü vurgulandı. Son 10 yılda bu alanda sınırlı ilerleme sağlandığı belirtilirken makroekonomik risk analizlerinin üst düzey hassasiyet değerlendirmeleriyle sınırlı kaldığı ve bütün mali riskleri bir araya getiren kapsamlı bir raporun henüz yayımlanmadığı ifade edildi.
Türkiye’de nüfusun yaşlanmasının uzun vadeli mali sürdürülebilirlik analizlerini gerekli kıldığına dikkat çekilen raporda, bu analizlerin henüz bulunmadığı kaydedildi. Buna karşılık kamu borçları, kamu-özel sektör işbirliği projelerine ilişkin garantiler ve finans sektöründeki risklerin raporlanması olumlu değerlendirildi. Depremlerle bağlantılı çevresel risklerin yönetiminde de gelişmiş bir stratejinin bulunduğu belirtildi.
Deprem harcamalarının gerçekleşme tutarları tartışma konusu oldu
IMF, kamu maliyesine ilişkin raporlamadaki bazı eksikliklerin Türkiye’nin mali durumunun doğru değerlendirilmesini zorlaştırdığını bildirdi. Raporda, 2023 depremlerinin ardından yapılan yeniden inşa harcamalarının hangi yıllarda fiilen gerçekleştiğinin doğru biçimde raporlanmamasına dikkat çekildi.
Hükümet raporlarında depremle bağlantılı harcamaların GSYH’ye oranı 2023 için yüzde 3,6, 2024 için yüzde 1,7 ve 2025 için yüzde 0,8 olarak açıklandı. Ancak IMF, bu rakamların ödenekleri yansıttığını, fiilî harcamaların dağılımını doğru göstermediğini belirtti.
Raporda, 2023 için bildirilen GSYH’nin yüzde 3,6’sı düzeyindeki harcamanın yalnızca yüzde 0,8’lik bölümünün o yıl fiilen gerçekleştirildiği ifade edildi. Bu durumun bütçe açıklarının yıllara göre dağılımını da etkilediği vurgulandı.
KKM’nin maliyeti GSYH’nin yüzde 4,2’si oldu
IMF, Kur Korumalı Mevduat uygulamasının oluşturduğu mali risklere de dikkat çekti. Rapora göre hükümet, dövize endeksli Türk lirası mevduatlar nedeniyle GSYH’nin yüzde 8’ine kadar ulaşan bir kur riski üstlendi.
Kurda yaşanan sert değer kaybının devlete maliyetinin GSYH’nin yüzde 4,2’sine ulaştığı belirtilen raporda, maliyetin bir bölümünün bütçeden karşılandığı, diğer bölümünün ise Merkez Bankası zararlarına yansıdığı kaydedildi.
Bu süreçte Merkez Bankası’nın özkaynaklarının GSYH’nin yüzde 2,9’u oranında negatif seviyeye gerilediği ifade edildi. KKM uygulamasının aşamalı olarak sona erdirildiği belirtilirken söz konusu sistemin, alışılmışın dışındaki politikaların önemli mali riskleri fiilî yükümlülüklere dönüştürebileceğini gösterdiği vurgulandı.
TOKİ’nin mali tabloları kamuya açık değil
Raporda, Kamu İşletmeleri Raporu genel olarak olumlu değerlendirilirken önemli kamu kuruluşlarından TOKİ’nin mali bilgilerinin bu raporda yer almaması eleştirildi.
TOKİ’nin kendi mali tablolarının kamuoyuna açık olmadığı ve Sayıştay denetiminde şartlı görüş aldığı belirtildi. Kurumun varlıklarının GSYH’nin yüzde 2,6’sına karşılık geldiği kaydedilen raporda, TOKİ’nin deprem sonrası yeniden inşa harcamalarında önemli bir rol üstlendiği ifade edildi.
TOKİ’nin sosyal konut projeleri için devletten ücretsiz arazi aldığı ve 2023’ten bu yana önemli miktarda bütçe transferi elde ettiği de raporda yer aldı.
Türkiye Varlık Fonu için şeffaflık eleştirisi
IMF, Türkiye Varlık Fonu’nun (TVF) bünyesinde GSYH’nin yüzde 29’u değerinde kamu varlığı bulunduğunu, ancak bu büyüklükle orantılı bir mali şeffaflığın sağlanamadığını belirtti.
Raporda, TVF’nin bilanço büyüklüğünün önemli bir bölümünün mali raporlarda yer almadığı ve kamuoyuna sınırlı bilgi sunulduğu ifade edildi. Fonun yayımladığı bilgilerin faaliyet raporları ile dipnot içermeyen ve denetlenmemiş mali tablolardan oluştuğu kaydedildi.
Denetim raporlarının yurt içinde kamuoyuyla paylaşılmaması ve fonun varlıkları, yükümlülükleri ile hükümetle ilişkilerine dair yeterli açıklık bulunmaması da eleştiriler arasında sıralandı. IMF, bu eksikliklerin fonun büyüklüğü nedeniyle makroekonomik açıdan kritik önem taşıdığını vurguladı.
tclira.com