Nöbetçi Eczaneler
Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31, Antalya’da devam ederken zirvenin çevresel etkileri tartışma konusu oldu. İklim değişikliğiyle mücadele, fosil yakıtlardan çıkış ve karbon emisyonlarının azaltılması için bir araya gelen dünya liderlerinin bulunduğu Antalya’ya yüzlerce ton karbon salımına neden olan özel jetlerin gelmesi dikkat çekti. Uluslararası yardım kuruluşu Oxfam’ın yayımladığı veriler, iklim politikalarında verilen mesajlarla yüksek gelir gruplarının tüketim alışkanlıkları arasındaki çelişkiyi yeniden gündeme taşıdı.
Antalya’ya 87 özel jet indi, 777 ton karbon salındı
Oxfam’ın özel uçuşları takip eden Polluterjet platformunun verilerine dayandırdığı araştırmaya göre 7 Kasım’dan itibaren Antalya Havalimanı’na 87 özel jet iniş yaptı.
Bu uçuşların toplam karbon salımının yaklaşık 777 ton karbondioksite ulaştığı hesaplandı. Söz konusu miktar, bir uçağın dünya çevresinde üç defadan fazla dolaşması sırasında oluşabilecek emisyona eşdeğer olarak değerlendiriliyor.
Araştırmada, Antalya’ya gelen özel jetlerdeki yolcuların tamamının COP31 katılımcısı olduğunun doğrulanamadığı da belirtildi. Ancak iklim zirvesi sırasında özel jet trafiğinin ulaştığı boyut, yüksek karbon salımına neden olan lüks ulaşım araçlarının vergilendirilmesi tartışmalarını yeniden alevlendirdi.
Geçen yıl Brezilya’nın Belém kentinde düzenlenen COP30 boyunca 66 özel jet uçuşu kaydedilmişti. Antalya’daki zirvenin henüz ilk haftası tamamlanmadan bu sayının 87’ye ulaşması dikkat çekti.
Bir milyarderin tek uçuşu 30 ton karbon saldı
Antalya’ya özel jetiyle gelen isimler arasında Nijeryalı milyarder Aliko Dangote de bulunuyor.
Dangote’nin uçağı, Nijerya’nın Lagos kentinden Antalya’ya yaklaşık 4 bin 370 kilometrelik yolculuk gerçekleştirdi. Bu uçuşun yaklaşık 30 ton karbondioksit salımına neden olduğu hesaplandı.
Oxfam’ın karşılaştırmasına göre söz konusu miktar, dünya genelinde ortalama bir insanın yaklaşık altı yılda oluşturduğu karbon salımına karşılık geliyor.
Özel jetlerin yolcu başına karbon ayak izi, ticari havayolu taşımacılığına kıyasla oldukça yüksek seviyelerde bulunuyor. Özellikle az sayıda yolcu taşıyan uzun mesafeli özel uçuşlar, kişi başına düşen emisyon miktarını artırıyor.
Dünyada yalnızca 250 bin kişi özel jet kullanıyor
Oxfam’ın araştırması, özel jet kullanımının dünya nüfusunun son derece küçük bir kesiminde yoğunlaştığını ortaya koydu.
Dünya genelinde yaklaşık 250 bin kişinin özel jet kullandığı tahmin ediliyor. Bu sayı, dünya nüfusunun yalnızca yüzde 0,003’üne karşılık geliyor.
Buna rağmen özel jetlerin küresel ölçekte katettiği mesafe dikkat çekici boyutlara ulaşıyor. Araştırmaya göre özel jetler 2025 yılında toplam 4 milyar kilometre yol yaptı. Bu mesafe, dünyanın çevresinde yaklaşık 105 bin kez dolaşmaya eşdeğer.
Özel jet kalkışlarının yüzde 68’i ABD’den gerçekleşti. ABD’nin dünya nüfusundaki payının yaklaşık yüzde 4 olduğu dikkate alındığında, lüks hava taşımacılığının belirli ülkelerde ve yüksek gelir gruplarında yoğunlaştığı görülüyor.
Özel jet vergisinden yılda 45 milyar dolar gelir elde edilebilir
Antalya’daki tartışmanın ekonomik boyutunda ise özel jetlere uygulanabilecek yeni vergiler bulunuyor.
Global Solidarity Levies Task Force tarafından yapılan hesaplamaya göre özel jetlerin küresel ölçekte vergilendirilmesiyle yılda yaklaşık 45 milyar dolar kamu geliri sağlanabilir.
Bu tutar, gelişmiş ülkelerin 2025 yılında Birleşmiş Milletler iklim fonlarına aktardığı 3,8 milyar doların yaklaşık 12 katına karşılık geliyor.
Oxfam, özel jetlerin vergilendirilmesinden elde edilecek kaynakların iklim değişikliğinin etkilerine karşı savunmasız ülkelerin desteklenmesinde kullanılabileceğini savunuyor.
Özellikle iklim krizinin etkilerini ağır biçimde yaşayan düşük gelirli ülkeler, gelişmiş ekonomilerden daha fazla finansman talep ediyor. Ancak bu ülkelerin önemli bir bölümü, iklim yatırımları için sunulan kredi mekanizmalarının mevcut borç yüklerini artırmasından endişe duyuyor.
Bu nedenle COP31 müzakerelerinde yalnızca finansmanın büyüklüğü değil, hangi ülkelerin ne kadar katkı sağlayacağı ve kaynakların kredi mi yoksa hibe olarak mı aktarılacağı da tartışılıyor.
İklim krizinin bedelini en az kirleten ülkeler ödüyor
Oxfam’ın açıkladığı diğer veriler, iklim değişikliğinin etkilerinin ülkeler ve gelir grupları arasında eşit dağılmadığını gösteriyor.
Kuruluşun araştırmasına göre dünya nüfusunun en zengin yüzde 1’lik kesiminden bir kişinin karbon salımının günümüzdeki aşırı sıcak hava dalgalarına katkısı, ortalama bir insanın katkısının 34 katına ulaşıyor.
En yoksul yüzde 50’lik kesimle yapılan karşılaştırmada ise bu fark 100 kata kadar yükseliyor.
Araştırma, iklim değişikliğine en az katkıda bulunan toplumların, afetlerin ekonomik ve sosyal sonuçlarından daha ağır etkilendiğine dikkat çekiyor.
Oxfam’ın verilerine göre 2026 yılının ilk dokuz ayında dünya genelinde sel felaketleri nedeniyle 8 bin 123 kişi yaşamını yitirdi. Bu sayı, aynı dönemler karşılaştırıldığında 2013 yılından bu yana kaydedilen en yüksek seviyeye işaret ediyor.
Yılın ilk dokuz ayında 106 ülkede en az bir aylık sıcaklık rekoru da kırıldı.
Oxfam’dan zenginlere daha fazla vergi çağrısı
Oxfam International İcra Direktörü Amitabh Behar, iklim felaketlerinin tesadüfi hava olayları olarak değerlendirilemeyeceğini belirterek fosil yakıtlara dayalı ekonomik sistemin yarattığı eşitsizliklere dikkat çekti.
Behar, iklim krizinden en fazla etkilenen insanların sel felaketleri ve aşırı sıcaklıklarla mücadele ettiği bir dönemde, yüksek gelir gruplarının özel jet kullanımını sürdürmesini eleştirdi.
Kuruluş, yüksek karbon salımına neden olan lüks tüketim faaliyetlerinin daha ağır vergilendirilmesini ve elde edilecek gelirlerin iklim finansmanına yönlendirilmesini talep ediyor.
Öneriler arasında özel jetlere daha yüksek vergiler uygulanması, sık uçuş gerçekleştiren yolcular için kademeli vergi sistemlerinin geliştirilmesi ve yüksek karbon salımına neden olan ulaşım biçimlerinin daha fazla vergilendirilmesi bulunuyor.
Antalya’daki zirvede büyük çelişki
COP31’in 20 Kasım’a kadar devam edecek müzakerelerinde iklim finansmanı, fosil yakıtlardan çıkış ve karbon emisyonlarının azaltılması başlıca gündem maddeleri arasında yer alıyor.
Ancak Antalya’daki özel jet trafiği, iklim değişikliğiyle mücadelenin yalnızca uluslararası anlaşmalar ve siyasi taahhütlerle sınırlı olmadığını gösteren yeni bir tartışma başlattı.
Bir tarafta iklim krizinin yol açtığı ekonomik kayıpları karşılamak için uluslararası finansman arayan ülkeler, diğer tarafta ise tek bir uçuşta onlarca ton karbon salımına neden olabilen özel jetler bulunuyor.
Antalya’daki zirvede ortaya çıkan bu tablo, iklim değişikliğiyle mücadelenin en önemli sorularından birini yeniden gündeme taşıyor. Küresel ısınmanın maliyetini kim ödeyecek ve en fazla kirletenler bu maliyetin ne kadarını üstlenecek?
tclira.com