Ana Sayfa Arama Yazarlar
Kategoriler
Servisler
Nöbetçi Eczaneler Sayfası Nöbetçi Eczaneler Hava Durumu Namaz Vakitleri Gazeteler Puan Durumu
WhatsApp
Sosyal Medya
Uygulamamızı İndir

Sponsorlu Bağlantılar


ata-yatirim


Advertisement

Eskiden kulağımıza küpe yapardık, şimdi yanından geçilmiyor

Kiraz, Türkiye’de artık sadece yaz meyvesi değil, hayat pahalılığının da sembolü. Kilosu 1000 TL’ye kadar çıkan kiraz, üretici ülkenin kendi vatandaşının erişemediği bir ürüne dönüştü. Almanya’da kiraz, Türkiye’ye kıyasla dört kat daha fazla alınabiliyor. Bu tablo, tarım politikalarından çok, alım gücünün ve yapısal sorunların bir yansıması.

Kiraz, Türkiye’de artık sadece yaz meyvesi değil, hayat pahalılığının da

Kiraz, Türkiye’de sadece yaz mevsiminin değil, son dönemin hayat pahalılığı tartışmalarının da en gözde simgesi hâline geldi. Kirazın kilosu, İstanbul ve İzmir’de 600 ile 1000 TL arasında değişiyor. Geçen yaz kilosu 30-40 TL olan kirazın fiyatının bir yıl içinde bu kadar artmış olmasını anlamak zor. Oysa Türkiye, kirazda dünyanın baş tacı. Avrupa sofralarına giden kırmızı salkımların önemli bir kısmı bizim bağlardan, bahçelerden çıkıyor. Ege İhracatçı Birlikleri’nin verilerine göre, yalnızca Ocak-Temmuz 2024 döneminde 209 milyon dolarlık kiraz ihraç etmişiz. Karaman’ın Toroslar üzerinde yer alan ilçesi Sarıveliler’de üretilen birinci kalite kirazın tamamı yurt dışına gönderiliyor. İç piyasaya hiç satılmıyor, tamamı Avrupa ülkelerine gidiyor. Aynı şekilde Manisa’da üretilen kiraz da Rusya ve Avrupa ülkelerine ihraç ediliyor. Üretimde dünyada ilk sıralarda yer alan bir ülkenin, kendi ürettiği ürüne erişememesi… Ne acayip bir denklem. Bu, yalnızca tarım politikasının değil, toplumsal refahın da nerede durduğunu gösteriyor. Kiraz artık sofraya değil, gündeme düşüyor.

Peki, neden böyle oldu? Suçlu arandığında parmaklar önce bu yıl yaşanan zirai donu işaret ediyor. Haklılık payı var elbette. Mevsim normallerinin altına inen sıcaklık çiçekleri dondurdu, meyveyi azalttı. Ama bu soğuk sadece Türkiye’yi mi vurdu? Avrupa’da da benzer iklim koşulları yaşandı ama fiyatlar bizdeki kadar artmadı, üretici de tüketici de böylesine savrulmadı. Ekonomik tabloyu anlamak için artık enflasyon verilerine değil, manav etiketlerine bakıyoruz. Çünkü Türkiye’de brüt asgari ücret 26.005 TL, saatlik kazanç 115,58 TL. Almanya’da ise brüt asgari ücret 2.051 Euro. Ben bu yazıyı yazarken Euro kuru 46,66 TL’den işlem görüyordu. Almanya’da kirazın kilosu 10 Euro, yani yaklaşık 467 TL’ye denk geliyor. Hesap kitap ortada: Türkiye’de kirazın kilosunu 600 TL’den alalım, net asgari ücretle yaklaşık 36 kilo kiraz alınabilirken, Almanya’da net asgari ücretle (vergi ve kesintilere göre 1500-1700 Euro arasında değişiyor) tam 150 kilo kiraz satın almak mümkün. Artık satın alma gücünü çeyrek altına göre değil de, kiraz miktarına göre ölçüyoruz. Ve bu “kiraz endeksi”, vatandaşın cebine yansıyan gerçeklerin en çarpıcı göstergesi.

Görünen o ki mesele sadece don değil; mesele ekonomik soğuk hava dalgası. Esas sorun, üretim planlaması, maliyet kontrolü, tarım politikası ve en önemlisi: alım gücünün zayıflığı. Toprak ürün veriyor ama vatandaş o ürüne erişemiyorsa, orada sadece tarımsal değil, yapısal bir sorun var demektir. Bizde mazot uçtu, gübre zamlandı, iş gücü maliyetleri katlandı, ambalaj bile lüks oldu. Tarla ile tezgâh arasındaki yol bir uçuruma dönüştü. Üretici hak ettiği parayı kazanamıyor, tüketici ürüne ulaşamıyor. Aradaki zincir ise daha çok aracıların çıkarına hizmet ediyor. Üretim ne kadar çok olursa olsun, o üretimin halka ulaşmadığı bir düzende refah yalnızca istatistiksel tablolarda kalır. Manava giden vatandaşın fileye değil, etikete baktığı bir ülkede vitrindeki bolluk bir illüzyondur.