Dikkat çeken araştırma: Millet Bahçeleri İstanbul’da sosyal eşitsizliği derinleştiriyor

İstanbul, kişi başına düşen ortalama 7,2 metrekare yeşil alan ile hem mevzuatın belirlediği alt sınırın hem de Dünya Sağlık Örgütü’nün tavsiye ettiği miktarın altında kalıyor. Kentin merkez ilçelerinde bu oran çoğu kez 3,5 metrekareyi bile bulmuyor. Bu açığı kapatma amacıyla 2017-2021 yılları arasında 12 Millet Bahçesi açıldı.

Millet bahçesi çevresindeki 23 mahallenin konut fiyatları ortalamanın üzerinde arttı

Ancak Özge Naz Pala’nın yürüttüğü araştırma, bu projelerin toplumsal etkilerini de ortaya koydu. Araştırmaya göre, söz konusu bahçelerin çevresindeki 28 mahalleden 23’ünde konut fiyatları İstanbul ortalamasının üzerinde arttı. Örneğin Ayazma Millet Bahçesi çevresinde fiyat artışı %120’yi bulurken, Esenler 15 Temmuz Millet Bahçesi yakınındaki Havaalanı Mahallesi’nde bu oran yüzde 140’a ulaştı.

Bu durum, dar gelirli sakinlerin mahallelerini terk etmesine ve daha varlıklı, yüksek eğitimli grupların yerleşmesine yol açıyor. Araştırma, 12 Millet Bahçesi’nden 10’unun çevresindeki mahallelerde “yeşil soylulaştırma” eğilimi yarattığını belirtiyor. En dikkat çekici değişimler Ayazma, Başakşehir, Esenler 15 Temmuz, Halkalı Hoşdere, Kayaşehir, Pendik, Ümraniye Hekimbaşı, Yıldız Teknik Üniversitesi ve Zeytinburnu Çırpıcı millet bahçeleri çevresinde gözlendi.

İstanbul’da yeşil alanlar yetersiz

İstanbul, kişi başına düşen yeşil alan miktarı bakımından dünya metropollerinin oldukça gerisinde. Mevzuata göre İstanbul’da bu miktarın en az 10 metrekare olması gerekiyor. Dünya Sağlık Örgütü ise beş dakikalık yürüme mesafesi içerisinde kişi başı dokuz metrekare yeşil alanın bulunmasını, bir sağlık indikatörü olarak değerlendiriyor. Ancak İstanbul’da kişi başına düşen yeşil alan yalnızca 7,2 metrekare. Bu miktar, Beyoğlu, Kadıköy, Üsküdar ve Şişli gibi 22 ilçede ise 3,5 metrekareyi geçmiyor.

Avrupa’da kişi başına düşen yeşil alan ortalaması ise 72,5 metrekare. Viyana ve Helsinki gibi şehirlerde, kişi başı yaklaşık 60-65 metrekare yeşil alan bulunuyor. Yeşil alanların daha sınırlı olduğu Atina (23) ve Paris (15) gibi şehirlerde dahi söz konusu miktarlar, İstanbul ortalamasının en az iki kat üzerinde. Oslo’nun toplam yüzölçümünün %68’i, Viyana’nın ise %45’i yeşil alanlardan meydana geliyor. Türkiye’nin en kalabalık şehri olan İstanbul’da uzun yıllardır devam eden plansız büyüme ve betonlaşma ise bu açığın kapatılmasını zorlaştırıyor.

Eşitlikçi bir yaklaşım şart

Pala’nın yaptığı çalışma, mahallelerdeki eğitim seviyesinde de önemli artışlar olduğunu ortaya koydu. Örneğin Kayabaşı mahallesinde yüksek eğitimli nüfus %70 oranında yükseldi. Bununla birlikte yaşlı nüfus genel olarak İstanbul ortalamasına yakın seyretti; bazı mahallelerde artış yavaş ilerledi.

Uzmanlar, yeşil alan projelerinin yalnızca çevreyi değil toplumsal yapıyı da dönüştürdüğünü, bu nedenle planlamada eşitlikçi bir yaklaşımın şart olduğunu vurguluyor.