Nöbetçi Eczaneler
2003 yılında yürürlüğe giren Bireysel Emeklilik Sistemi düzenli tasarruf yaparak gelecekte Sosyal Güvenlik Kurumu’nun sağlayacağı emeklilik gelirine ek yapmak isteyen ya da sistemde belli bir süre kaldıktan sonra toplu para almak isteyen çok sayıda vatandaşın ilgisini çekti. Günümüzde 10 milyonu aşkın katılımcının 13 milyona yakın sözleşmesi mevcut. İki sayı arasındaki fark bir kişinin birden fazla şirketten BES sözleşmesi yapabilmesinden kaynaklanıyor.
Özellikle 2013 yılında BES ödemelerine yüzde 25 oranında devlet katkısının da gelmesiyle birlikte sisteme olan ilgi arttı. ‘Yüzde 25 devlet katkısı’ndan kasıt, siz sisteme 100 lira ödeme yaptığınızda devletin de sizin adınıza 25 lira yatırması. Tabii bu paranın tamamını alabilmek için 56 yaşına kadar sistemde kalmak gerekiyor. 2022 yılında devlet katkısının yüzde 30’a yükseltilmesi sisteme olan ilginin sürmesini sağladı ve 2026 yılı itibarıyla sistemdeki fon büyüklüğü 2 trilyon lirayı aştı.
Gönüllü BES sistemine ek olarak, 2017 yılından itibaren 45 yaş altı çalışanların – sistemden çıkma hakkı mevcut olacak şekilde – otomatik olarak bireysel emeklilik sistemine dahil edilmeleriyle birlikte Otomatik Katılım Sistemi’nde de katılımcılar yer almaya başladı. ‘Gönülsüz BES’ olarak da adlandırabileceğimiz OKS’deki katkı payı çalışanların brüt maaşlarının en az yüzde 3’ü olarak uygulanıyor. Ancak bu sistem daha geç hayata geçirildiği ve katılımcı sayısı daha az olduğu için toplam fon büyüklüğünün 130 milyar TL seviyesinde olduğu bildiriliyor.
2026 yılının başında gönüllü ve gönülsüz BES’teki devlet katkısının yüzde 30’dan yüzde 20’ye düşürülmesi, hem sistem içinde bulunan hem de yakın gelecekte katılmayı düşünenlerde hayal kırıklığı yarattı. Görünün o ki, sistemdeki toplam 18 milyon kişi için katkı ödemesi yapmak Hazine için büyük bir yüke dönüşünce 2022’de tapilan jestten geri dönmek zorunda kalındı. Çok da uzak olmayan bir tarihte yürürlüğe gireceği söylenen Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi’ne çalışanların katılımı zorunlu olacağı için, gelecekte devlet katkısının daha makul düzeylerde kalabilmesi için şimdiden bir aksiyon alınması gerektiği de düşünülmüş olmalı.
Şubat ayının sonlarına yaklaştığımız bugünlerde devlet katkısındaki düşüşün bireylerin Bireysel Emeklilik Sistemi’ne katılım kararları üzerindeki olası etkisi gözlemlenebilir hale geldi. Twitter’dan @e507’nin Emeklilik Gözetim Merkezi verilerini kullanarak hazırladığı grafikte de görüldüğü üzere, bu yılın başından itibaren gönüllü BES katılımcıların sayısındaki artış oldukça sınırlı olmuş ve geçen yılın aynı dönemindeki artışın çok gerisinde kalmış.
Devlet katkısındaki düşüşün potansiyel katılımcıların BES’e olan ilgisini azalttığı net bir şekilde görülüyor olsa da, zaman içinde yüzde 20’lik katkı payının kanıksanacağını ve BES katılımcı ve sözleşme sayılarındaki artışın devam edeceğini tahmin ediyorum.
Burada belirleyici faktörler vatandaşların düzenli tasarruf edebilme olanakları, BES yatırım fonu getirilerinin yeterince iyi olup olmadığına dair genel algı ve Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi’nin ne zaman devreye gireceği olacaktır. Eğer çalışanlar zorunlu olarak TES’e katılırlarsa, ayrıca bir BES sözleşmesine sahip olmayı gereksiz bulabilirler. BES’te 10 yılı doldurarak devlet katkısının yüzde 60’ını almaya hak kazananlar ve 56 yaşına gelenler sistemden çıkarken, yeni giriş yapan gençlerin sayısını ilgiyle takip ediyor olacağız.