Bir kadının önünde kaç hayat mümkün?

Bazı röportajlara sorularınızı hazırlayıp gidersiniz. Cevapları alır, notlarınızı kapatır, sonra da yazınızı yazarsınız.

Bazılarında ise konuşma ilerledikçe hazırladığınız soruların arasından bambaşka bir hikaye çıkmaya başlar.

İhracatçı Kadınlar Derneği (İKADE) Kurucu Başkanı Sevtap Küçük ile yaptığımız söyleşi benim için biraz böyle oldu. Kendisi de bekar bir anne olan Küçük’ün bu alana yaklaşımı, mesleki deneyiminin yanında kendi hayatındaki deneyimlerden de besleniyor. Bugün başka kadınlarla kurduğu ortaklığın arkasında biraz da kendi hayatında yaşadıkları var.

Aslında konuşacağımız konu belliydi. Kadın girişimciliği, e-ticaret, e-ihracat, kadınların ekonomik hayata katılımı ve İKADE’nin QNB Türkiye iş birliğiyle yürüttüğü “Bekar Annelerin Ekonomik Güçlenmesine Destek Programı”.

Ama sohbet ilerledikçe konu ihracattan, istihdamdan ve girişimcilikten çok daha büyük bir yere gitti.

Bir kadının kendi parasını kazanmasının hayatında neyi değiştirdiğine…

Bir ürünü ilk kez başka bir ülkeye sattığında hissettiği o haklı gurura…

Yıllarca iş hayatından uzak kalmış bir kadının yeniden “Ben ne yapabilirim?” diye sormasına…

Bir annenin hayatındaki değişimin çocuğunun geleceğine nasıl dokunabileceğine…

Ve bazen bütün bunlardan önce, bir insanın yalnız olmadığını fark etmesine.

Çünkü ekonomik güçlenme dediğimiz şey, banka hesabındaki rakamdan biraz daha fazlası.

Üstelik burada küçük bir gruptan söz etmiyoruz. Türkiye’de bekar annelerin sayısına ilişkin rakamlar, kullanılan tanıma ve kaynağa göre değişiyor. TÜİK verilerine göre 2025’te hanelerin yüzde 11,3’ünü tek ebeveyn ve çocuklardan oluşan haneler oluşturuyor, anne ve çocuklardan oluşan hanelerin oranı ise yüzde 8,5. Farklı kaynaklarda Türkiye’de yaklaşık 3,5 milyon bekar anneden ve bu annelerin yetiştirdiği 7 milyonun üzerinde çocuktan söz ediliyor. Yani mesele birkaç kadının bireysel mücadelesinden çok daha büyük. Üstelik rakamların arkasında birbirinden farklı hayatlar var. Kimi eşini kaybetmiş, kimi boşanmış, kimi çocuğunu başından beri tek başına büyütüyor. Ama pek çoğunun önünde benzer bir soru duruyor: Ya yaşadıklarına yenilip geri çekilmek ya da ulaşabildiği destekleri de yanına alarak yeniden kendi yolunu kurmak. Bazen ekonomik güçlenmenin başlangıç noktası tam da bu seçim oluyor.

Kadına yalnızca “üret” demek yetmiyor

Türkiye’de kadın girişimciliğini konuşurken sık sık aynı romantik anlatıya düşüyoruz: Üreten kadın, emeğini ürüne dönüştüren kadın, evinden üretim yapan kadın…

Bunların hepsi kıymetli.

Ama sonra?

Ürettiğiniz şeyi kime satacaksınız? Hangi pazarda? Hangi fiyatla? Ürününüz gerçekten satılabilir mi? Müşteriniz kim? Markanız ne söylüyor? Dijital dünyada nasıl görünür olacaksınız? İhracat yapacaksanız hangi ülkeye gireceksiniz? Ve belki en önemlisi, bütün bunların finansal matematiği ne?

Tam da bu nedenle Sevtap Küçük ile konuşurken meseleyi yalnızca “kadın girişimciliği” başlığının içine sıkıştırmak istemedim. Bir kadının üretmesinden pazara ulaşmasına, ilk satışından ekonomik bağımsızlığına, iş hayatına geri dönüşünden anneliğin görünmeyen yüklerine kadar uzanan daha geniş bir hikayeyi konuştuk.

Tüm bunları konuşmak için önce Sevtap Küçük’ün kendi yolculuğundan ve İKADE’yi kurmaya götüren süreçten başladık.

Özge: Sevtap Küçük kimdir ve sizi bugün İKADE’yi kurduğunuz noktaya getiren süreç nasıl başladı? 15 yılı aşkın e-ticaret ve iş hayatı deneyiminiz boyunca kadınların iş dünyasındaki yerini de yakından gözlemlediniz. Sizi bir noktada “Hem kendi varlığımı göstermek hem de benimle aynı yollardan geçen kadınların görünür olmasını sağlamak istiyorum” demeye götüren kişisel ve profesyonel hikayenizi sizden dinleyebilir miyiz?

Sevtap: Sevtap Küçük ben. İhracatçı Kadınlar Derneği’nin kurucu başkanıyım. İş hayatım farklı kurumsal şirketlerde, farklı görev ve sorumluluklar üstlenerek başladı. Sonrasında kariyerim danışmanlık tarafına yöneldi. E-ihracat, ihracat ve uluslararası ticaret hayatıma girdi. Uzun yıllardır e-ticaret alanında çalışıyor, aynı zamanda danışmanlık ve start-up mentorlugu yapıyorum. Elektronik ticaret tarafında 15 yılı aşkın bir deneyimden söz edebiliriz. Yaklaşık dört yıl önce de İhracatçı Kadınlar Derneği’ni kurduk.

İhracatçı Kadınlar Derneği (İKADE) Kurucu Başkanı Sevtap Küçük

Aslında bu hikaye hepimizin hikayesi, sadece benim değil. Çünkü kadınlar olarak görünür olmak gibi bir derdimiz oluyor maalesef. Biz bu işi yapıyoruz, yetkinliklerimiz var. Kadın olduğumuz için bir avantaj ya da öncelik beklemiyoruz ama kadın olduğumuz için geri plana da atılmak istemiyoruz.

Ben de birçok hemcinsim gibi bununla zorlandım. En azından kendi sektörümde aynı zorlukları yaşayan kadınlarla bir araya gelebileceğimi düşündüm. Beni destekleyen arkadaşlarımla birlikte İhracatçı Kadınlar Derneği’ni kurduk. Üstelik kadınlar üzerinden kurulan bir dernek olmamıza rağmen bizi destekleyen erkek dostlarımızın da olması bence işin en güzel taraflarından biri.

Özge: İKADE’yi kurmaya karar verdiğinizde aslında hangi probleme cevap vermek istiyordunuz? Kadınların iş hayatında ve girişimcilikte yaşadığı hangi eşitsizlikleri veya eksiklikleri gördünüz ve “Burada bir şey değişmeli” dediniz? Bugün geldiğiniz noktadan baktığınızda İKADE’nin kadınlar için nasıl bir ekosistem oluşturduğunu düşünüyorsunuz?

Sevtap: Kadınlarda birincisi özgüvenle ilgili bir problem olabiliyor. Çünkü toplum bir şeyleri daha geç yapabileceklerini ya da yapamayacaklarını kadınlara öğretebiliyor. Dolayısıyla İKADE çatısı altında biraz da kendi farkındalıklarını, kendi güçlerini keşfediyorlar.

İkincisi, onlara gelir yaratabilecekleri bir yol haritası çizmeye çalışıyoruz. Bizim çatımız altında birleşen kadınların bazıları e-ticaret ve e-ihracatla daha önce tanışmış oluyor, bazıları ise ilk kez tanışıyor. Özellikle çocuk bakımı ya da farklı sorumlulukları olan kadınlar açısından lokasyondan bağımsız çalışabilmek çok önemli bir avantaja dönüşebiliyor.

Bir de birbirlerinden güç alıyorlar. Belki her şeyi anlatmıyorlar ama anlaşıldıklarını ve yalnız olmadıklarını hissediyorlar. Bence yalnız olmadığını bilme duygusu en önemli faktörlerden biri.

Özge: Bugün kadınların ihracat ve e-ihracata katılımının önündeki en büyük engeller sizce neler? Bilgiye, finansmana, teknolojiye veya pazarlara erişim gibi somut engellerin yanında toplumun kadınlara yüklediği roller de var. Bir kadının gerçekten ihracata başlayabilmesi için nereden başlaması gerekiyor?

Sevtap: Kaynak sorunu önemli. Kadınlar kaynağa ulaşmakta zorlanabiliyorlar, ulaştıklarında ise o kaynağı nasıl doğru kullanacaklarına ilişkin yeterli bilgiye sahip olmayabiliyorlar. Biz bütün bunları elimizden geldiğince tamamlamaya çalışıyoruz ama bunu tek başımıza yapamayız. Destekçilerimiz ve iş ortaklarımızın sağladığı imkanlarla bir paydaşlık oluşturmaya çalışıyoruz.

İhracata sıfırdan başlayacak biri için doğru ürün seçimi, doğru pazar seçimi, ne kadar kaynağa ihtiyaç duyduğunu belirlemek, yani bir fizibilite çalışması yapmak çok önemli. İşin matematiğini bilmek gerekiyor. Başlangıç noktası herkese göre farklı olabilir. Gelir beklentisi, satış kapasitesi, sahip olunan olanaklar ve ürünün satılabilirliği gibi parametreleri doğru değerlendirmek gerekiyor.

Özge: İKADE’nin yaklaşımında kadınlara yalnızca üretmeyi değil, markalaşmayı, satış yapmayı ve pazara ulaşmayı öğretmek de önemli bir yer tutuyor. Sizce kadınların ekonomik olarak güçlenmesi neden yalnızca iyi bir ürün üretmekle tamamlanmıyor? Üreten bir kadının ürününü markaya, markasını da sürdürülebilir bir gelire dönüştürebilmesi için ne gerekiyor?

Sevtap: Kadınlar aslında pek çok yetkinlikle zaten donanımlı. Dış ticaret tarafında elbette ekstra yetkinliklere ihtiyaç var ama biraz önce bahsettiğim parametreleri doğru anlamak ve gerçekten çalışmak gerekiyor.

Girişimcilik ruhu ve vazgeçmemek burada çok önemli. Bazen aslında kazanmaya başlayacağınız noktaya gelmişsinizdir ama çok yorulduğunuzu hissedip vazgeçersiniz. O nedenle harekete geçtikten ve emek verdikten sonra sürdürülebilirlik anlayışıyla ilerlemek gerekiyor.

Özge: Kadın girişimciliğine yönelik pek çok program eğitim vermeye odaklanıyor. Siz ise kadınların harekete geçmesini ve bunun ölçülebilir sonuçlara dönüşmesini de önemsiyorsunuz. Bir programa “Ben bunu yapamam, nereden başlayacağımı bilmiyorum” diyerek gelen bir kadının dönüşmeye başladığını nasıl anlıyorsunuz?

Sevtap: Biz projelerimizde biraz sayısal verilere bakıyoruz. Çünkü destekçilerimiz de bu yönde ilerliyor. Örneğin daha önce gerçekleştirdiğimiz kadınlar için ihracat akademisi projesinde kaç kadının ihracata başladığına, zaten ihracat yapan kadın girişimcilerin cirolarının ne kadar arttığına veya farklı hangi bölgelere ihracat yapmaya başladıklarına baktık.

Bunun yanında motivasyon ve sürdürülebilirlik konusunda mentorluklarımız ve eğitimlerimiz oluyor. Kadınların kendilerini ve kendi güçlerini keşfetmeleri çok kıymetli. Her zaman daha az kazanacağımız, kaybedeceğimiz ya da daha fazla zorlanacağımız dönemler olabilir. Bunların normal olduğunu da öğrenmemiz gerekiyor. Bunlar vazgeçmek için bir neden olmamalı.

Özge: Özellikle ilk satışın, hatta ilk uluslararası satışın kadınlar üzerindeki etkisinden söz ediyorsunuz. Bir kadının ilk kez kendi emeğiyle bir müşteriye ulaşması veya ürününü başka bir ülkede satması, elde ettiği gelirin ötesinde nasıl bir psikolojik ve sosyal etki yaratıyor?

Sevtap: Hem de nasıl yaratıyor… Örneğin çocuklar ve genç kızlar için gece ya da mezuniyet elbiseleri üreten bir kadın girişimcimiz var. Amerika’da bir genç kız mezuniyetinde onun elbisesini giymiş ve sonra fotoğrafını göndermiş. Başka bir ürününü dünyanın başka bir yerine göndermiş.

Bu, kadınları inanılmaz motive ediyor. Çünkü dünyanın başka bir yerinde onun emeğine bir saygı var. Bir de bunun yanında para kazanıyor. Daha ne olsun?

Bazıları daha sonra para kazanmaya başlıyor, işlerini büyütüyor ve yanında başka kadınlara da iş veriyor. Bu da işin çok güzel taraflarından biri.

Özge: Ekonomik güçlenme kavramını biraz açmak istiyorum. Sizce ekonomik olarak güçlenmek yalnızca kendi gelirini elde etmek anlamına mı geliyor? Yoksa gelirle birlikte özgüven, sosyal hayat, geleceğe ilişkin hedefler, hayaller ve kişinin kendi hayatı üzerindeki karar gücü de bunun bir parçası mı?

Sevtap: Kesinlikle hepsi bunun bir parçası. Ekonomik olarak güçlendiğinizde, kendi içinizde yarattığınız engelleri de aşmaya başlıyorsunuz.

Ben zaman zaman kadınları kendi üretim yerlerinde, ofislerinde ziyaret ediyorum. Hatta bazen bunu kendi motivasyonum düştüğünde kendimi de iyi hissetmek için yapıyorum. Onların bir şeyler başardığını görmek beni de motive ediyor.

Ziyaret ettiğimde gözlerindeki o ışıltıyı görüyorum. “Şu ürünü şuraya gönderiyoruz”, “Şu arkadaşlarla işi büyüttük” diye anlatıyorlar. O motivasyonu gördüğümde ben de heyecanlanıyorum. O zaman yapılan işin gerçekten bir anlamı olduğunu görüyorsunuz.

Özge: Kadınların ekonomik hayata katılımını konuşurken girişimcilik çoğu zaman ön plana çıkıyor. Ama her kadının girişimci olması gerekmiyor. Bir kadın kendi işini kurmak yerine çalışma hayatına geri dönmek ve sürdürülebilir bir kariyer kurmak istiyorsa sizce neye ihtiyaç duyuyor?

Sevtap: Bu yönde kadınların iş hayatına yeniden dönmesini destekleyen çok değerli kuruluşlar var ve biz de onlarla iş birlikleri yapıyoruz. Bekar Annelerin Ekonomik Güçlenmesine Destek Programı kapsamında mentorluk tarafında da iş birliklerimiz oldu.

Çalışma hayatından ayrılmış ya da ayrılmak zorunda kalmış kadınların yeniden istihdam edilmesi için iş görüşmelerine hazırlanmasından LinkedIn’de kişisel markalarının yeniden oluşturulmasına, mevcut uzmanlıklarının değerlendirilmesinden çağın gerektirdiği yeni yetkinliklerin kazanılmasına kadar farklı alanlarda destekler var.

Biz de bu çalışmaları yakından takip ediyor, destekliyor ve kadınların kendi potansiyellerini fark etmelerinin yanında duruyoruz.

Özge: Kadınların ekonomik hayatta karşılaştığı bazı engeller rakamlarda pek görünmüyor. Bakım sorumlulukları, aile içindeki roller, toplumsal beklentiler, aynı anda hem anne hem çalışan hem de her şeyi yetiştiren kişi olma baskısı… Sizce kadınların önündeki en görünmez ama en güçlü engel nedir?

Sevtap: Tek bir engel söylemek çok doğru olmayabilir. Bazen bize öğretilmiş düşünceler kendi engelimiz olabiliyor. Aile, çocuklar, anne-baba, kardeşler ya da iş hayatının kendisi farklı engeller yaratabiliyor.

Ama bir kadın kendisine inanıyorsa bütün bu engelleri aşabiliyor. O nedenle bence en büyük engel, insanın kendisine olan inancını kaybetmesi.

Özge: Bütün bunlardan hareketle özellikle bekar annelere yönelik bir program tasarladınız. Neden bekar anneler? Bekar annelerin ekonomik güçlenmesini diğer kadınlardan farklılaştıran ve klasik istihdam programlarında yeterince görünmeyen ihtiyaçlar sizce neler?

Sevtap: Ben de bekar bir anneyim. İhracatçı Kadınlar Derneği’ni kurarken de bekar anneliğimin başlangıcındaydım. Önümde iki seçenek vardı. Ya pes edecektim ya da yaptığım işten daha da güçlenerek çıkacak ve çevremdeki desteklerle ilerleyecektim.

Bekar Annelerin Ekonomik Güçlenmesine Destek Programı biraz da benim kendi hikayemden, desteklenmek ve hayat bulmak istememden yola çıktı.

Bekar anneliğin de farklı hikayeleri var. Ben bir kayıp sonucunda bekar anne oldum. Bazı kadınlar ayrılık ya da boşanmayla bekar anne oluyor ve o zaman hukuki zorluklar da devreye giriyor. Farklı şehirlerde, farklı eğitim seviyelerinde olabiliriz. Yaşadığımız süreçler farklı ama bazı meselelerimiz birbirine çok benziyor.

Şimdi bu kadınlarla birlikte olmak, onları dinlemek, yaşadığım bazı şeyleri onların da yaşadığını görmek ve birbirimizi desteklemek bana da güç veriyor.

Özge: Üstelik burada yalnızca programa katılan kadınlardan söz etmiyoruz. Bir annenin hayatındaki değişim çocuğuna ve ailesine de yansıyor. Programı bu açıdan nasıl değerlendiriyorsunuz?

Sevtap: Bekar Anne Projesi ile yalnızca kadınlara dokunmuyoruz, onların çocuklarına ve ailelerine de dokunuyoruz. Dolayısıyla bir kişiden başka kişilere yayılan bir etki oluşuyor.

Program içerisinde düzenli analizler de yapıyoruz. Çünkü ölçülebilir bir tarafı var. Velayet çoğunlukla annede, sorumluluk annede ve birçok durumda gelir üretmesi gereken kişi de anne. Bu nedenle kadınların desteklenmesi ve gelir yaratabilecekleri mesleklere ulaşabilmesi çok değerli.

Aynı zamanda birbirimizi anlayabildiğimiz, manevi olarak da bir bütünlük sağlayabildiğimiz bir çatı oluşturuyoruz.

Özge: Bu nedenle programda yalnızca mesleki eğitim ve istihdam desteği yok. Mentorluk, dijital beceriler, finansal okuryazarlık, hukuki, psikolojik ve sosyal destek de aynı yapının içinde. Bir kadının sürdürülebilir biçimde iş hayatına girebilmesi veya kendi işini kurabilmesi için neden tek bir meslek ya da yetkinlik yeterli değil?

Sevtap: Çünkü yetkinliklerin de çağa uygun biçimde değişmesi gerekiyor. Örneğin yapay zekanın yeni iş modellerinde nasıl kullanılabileceği konusunda kadınlara yeni yetkinlikler kazandırmaya çalışıyoruz ve bunu alanında çok iyi uzmanlarla yapıyoruz.

Ama diğer taraftan mentorluk, eğitim, etkinlikler, psikolojik destek ve hukuki konularda uzman desteği gibi farklı ihtiyaçlar da var. Kadının hayatını bir bütün olarak ele almak gerekiyor.

Özge: Peki sizin için gerçek başarı hikayesi nedir? Bir yıl sonra bu programa dönüp baktığınızda “Evet, burada gerçekten kalıcı bir değişim yarattık” diyebilmeniz için kadınların hayatında neyin değişmiş olmasını istersiniz?

Sevtap: Bunun çok farklı göstergeleri olabilir. Örneğin bugün çocuklar ve ergenlerle ilgili bir eğitime ben de katıldım. Bekar annelerin bazen daha kırılgan olabildiğini görüyorsunuz. “Acaba yetiyor muyum?” sorusunu çok sorabiliyoruz.

Bir bekar anne çoğu zaman hem “iyi polis” hem “kötü polis” olmak zorunda kalıyor. Çocuk davranışlarında sizi örnek alıyor. Hayır demeyi de evet demeyi de tartmanız gerekiyor. Aynı zamanda siz de bir kadınsınız ve sizin de bir hayatınız var. Bu dengeyi kurmak kolay değil.

Bekar anneler bazen çocuklarının ergenlik döneminde aslında pek çok ailede görülebilecek davranışlarından bile kendilerini sorumlu tutabiliyorlar. Her şeyden sorumlu olduğumuzu düşünüp en iyisini yapmaya çalışırken hayatı kendimiz için daha da zorlaştırabiliyoruz.

Bir kadın her şeyden sorumlu olmadığını, sevmenin ve kendisini sevmenin de yeterli olabileceğini öğrendiğinde, biz bu işi başarmış oluyoruz.

Yani başarı sadece rakam değil. Bir kadın ürününü satıp başarılı olduğunda ya da bir başkasına istihdam yarattığında başarılıyız. Ama bir anne çocuğuyla iletişimini iyileştirdiğinde de başarılıyız. Çünkü o çocuk okulundaki insanlarla ilişki kuracak, büyüyecek, yarın iş hayatına girecek, kendi sosyal çevresini oluşturacak.

Biz bu projede şunu söylüyoruz: “Bir anne güçlenir, bir çocuk güçlenir. Bir çocuk güçlenir, gelecek değişir.”

Özge: Bu kadar kapsamlı bir projeyi anlatınca geleceği de sormadan geçmek istemiyorum. Bu programı bundan sonra nereye taşımak istiyorsunuz?

Sevtap: Bizim için devamlılık çok önemli. Projeyi yalnızca Türkiye sınırları içerisinde bırakmak istemiyoruz. Global ölçekte de yönlendirmek ve farklı ülkelere taşımak için çalışıyoruz.

Çünkü kadının ülkesi yok.

Farklı ülkelerde rakamlar değişebilir ama yaşadığımız sorunların pek çoğu birbirine benziyor. Dolayısıyla biz de bu sorumluluğun altına elimizi uzatmış oluyoruz.

Özge: Programı QNB Türkiye ile birlikte yürütüyorsunuz. Bir bankanın sosyal etki vizyonuyla İKADE’nin sahadaki deneyiminin bir araya gelmesi programın şekillenmesine nasıl etki etti?

Sevtap: QNB Türkiye’nin bize duyduğu güven çok önemli. Biz de bu güvenin hakkını sonuna kadar vermeye çalışıyoruz. Çünkü önemli bir kurum ve hem sürdürülebilirlik hem proje ekipleri bu konulara çok önem veriyor. Biz de onların verdiği bu desteği ve gücü alıp mümkün olduğunca daha geniş bir etkiye dönüştürmeye çalışıyoruz.

Özge: Son olarak bugün hayatının ekonomik olarak en zor döneminde olan bir kadın bu röportajı okuyor olabilir. Henüz iş bulamamış, ekonomik olarak çok sıkışmış, belki hukuki sorunlarla veya bir ayrılıkla mücadele ediyor. Belki bir iş kuracak cesareti kendinde bulması bir yana, bazı sabahlar yataktan çıkmak bile ona zor geliyor. Ona “Yarın sabah uyandığında ilk olarak şunu yap” diyecek olsanız, ne söylerdiniz?

Sevtap: Bize gelsin. İsterse sonra devam etmesin ama önce bir katılsın. Diğer kadınlarla konuşsun, sohbet etsin. Yalnız olmadığını görsün.

Sonra birlikte konuşalım. Gelir elde etmeye mi ihtiyacı var? Bir işi öğrenmeye mi? Yeniden iş hayatına dönmeye mi? Kendi işini kurmaya mı?

Önce bunları birlikte konuşalım ve analiz edelim.

Bu söyleşiden önce programdaki bazı eğitimlere ben de katıldım. Kadınları dinledikçe en çok dikkatimi çeken şeylerden biri cesaretleriydi. Yaşadıklarını açıkça anlatabilen, soru sormaktan çekinmeyen, yeniden denemeye istekli ve birbirinden güç alan kadınlar vardı karşımda. Burada yalnızca yeni şeyler öğrenen değil, kendi hikayesine yeniden yön vermeye çalışan kadınlar olduğunu görmek çok kıymetliydi. Bence programın en değerli taraflarından biri de tam olarak bu.

Çünkü kadınların ekonomik güçlenmesini yalnızca “kadınlara iş öğretmek” olarak tarif etmek eksik kalıyor.

Kadına yalnızca üret demek yetmiyor. Ürettiğini satabileceği pazara erişebilmesi gerekiyor. Yalnızca eğitim vermek de yetmiyor. Öğrendiğini uygulayabileceği alan gerekiyor. İş hayatına dön demek kolay, ama yıllar sonra geri dönerken ihtiyaç duyduğu yeni yetkinliklere erişebilmesi gerekiyor.

“Güçlü ol” demek ise belki hepsinden daha kolay.

Oysa bazen insanın yeniden güçlenebilmesi için önce yalnız olmadığını görmesi gerekiyor.

Sosyal etkiyi ölçmek için elbette sayılara ihtiyacımız var. Kaç kadın işe girdi, kaçı ihracata başladı, kaçının geliri arttı, kaçı yeni bir pazara ulaştı?

Ama bazı değişimler Excel tablolarına kolayca sığmıyor.

Bir annenin kendisine yeniden güvenmesi gibi. İlk kez başka bir ülkeden gelen sipariş bildirimine bakıp gülümsemesi gibi. Yıllar sonra yeniden bir iş görüşmesine girmesi gibi. Çocuğuyla ilişkisinde artık her şeyin sorumluluğunu tek başına sırtında taşımak zorunda olmadığını fark etmesi gibi.

Belki de bu yüzden Sevtap Küçük’ün söylediği bir cümle, uzun sohbetimizin en kısa ama benim için en güçlü özeti oldu:

“Bir anne güçlenir, bir çocuk güçlenir. Bir çocuk güçlenir, gelecek değişir.”

Bazen geleceği değiştirmek, bir kadının önüne hazır bir hayat koymakla değil, önünde hala başka hayatların da mümkün olduğunu ona yeniden hatırlatmakla başlıyor.