Nöbetçi Eczaneler
Bilmiyorum dikkat ettiniz mi, ülkemizde 1 litre gazlı içeceğin market satış fiyatı 1 litre benzininki ile aşağı yukarı aynı. Durum bugüne özel olmayıp süreklilik arz etmektedir. Bir başka deyişle benzin pompa fiyatları ile gazlı içecek reyon fiyatları arasında neredeyse birebir bir korelasyon olduğundan bahsetmek mümkündür.
Bahsettiğimiz ürünlerden bir tanesinin kıt kaynak olduğu, her yerde bulunmadığı, uğruna savaşlar çıktığı, haritaların değiştiği, diğerinin ise (teşbihte hata olmaz, lütfen sektördeki arkadaşlarım beni bağışlasın) altı üstü şeker ile suyun karışımı olduğu düşünülecek olursa birim fiyatlarının aynı olması akıl almaz görünmektedir. Üstelik benzin üzerinde dünya kadar vergi de bulunmaktadır.
Peki dünyada durum nasıldır? Aşağıdaki tabloda yer alan verilere bakılacak olursa gazlı içecek fiyatları benzin fiyatlarından pahalı görünmektedir. Elbette benzin gibi kritik bir unsurun üzerinde vergiler olduğu kadar sübvansiyonlar da olabilmekle birlikte fiyat farkı açıklanır gibi değildir (bazı ülkelerde şekerli içeceklerin caydırılması için yüksek vergiler uygulanabilmektedir). Benzin istasyonuna girdiğimizde genellikle satın aldığımız gazlı içeceklere ödediğiniz birim fiyat ile aynı miktarda benzin alabileceğimizi düşünmek ilk anda aklı selime aykırı gelmektedir. Cevap kısmen endekslendikleri döviz kurları ile ilgilidir. Döviz kurlarındaki hareketliliğe göre fiyatlar dalgalanmaktadır. Ancak bir tanesi çoğunlukla ülkede bulunmadığı için ithal edilen bir ürün iken diğeri ülke içinde üretilebilmektedir. Bu durumda tek başına döviz kurları da açıklayıcı olamamakta, başka parametrelere ihtiyaç duyulmaktadır.
Kaynaklar: https://www.theworldranking.com/statistics/448/coca-cola-prices-by-country/
https://tr.globalpetrolprices.com/gasoline_prices/
Başka bir örnek üzerinden ilerleyelim. Neden kuyumculukta aynı durum geçerli olmaz? Örneğin çelik küpeye altın küpe fiyatı ödemeyiz? Veya kristal takıya pırlanta fiyatı ödemeyiz? Hatta böyle bir teklifi duyduğumuzda kızarız. Petrol de altın da elmas da kıymetli ve nadir olduğuna göre neden birinde çalışan mekanizma diğerinde çalışmaz?
Cevaplardan bir tanesi meblağlarla ilgili olması diğeri ise kıyaslama yapmamamızdır. Benzin aldığımızda 1 lt. almayız. Dolayısıyla bizim algımızda benzin aracımızın deposuna göre 2.000-3.000 TL değerinde bir üründür. Halbuki gazlı içecek 40-50 TL’dir. Tam da bu yüzden marketlerde ürünlerin birim fiyatlarının yazılması zorunludur. Amaçlanan şey tüketicilerin durup düşünmeleri, karşılaştırmalarının sağlanmasıdır. Örneğin peynir alırken toplam fiyat değil birim fiyatını dikkate almak satın alma kararını etkileyebilmektedir. Aynı durum kuyum ürünlerinde geçerli değildir. Zira hiçbirimiz yarım kilo pırlanta veya 250 gram altın almayız.
Sonuç olarak ülkemiz “o fiyatı etmez” dememize rağmen peynir ekmek gibi satılan pek çok mal ve hizmetin bulunduğu bir yerdir. Emlak, kira, yeme-içme, tatil vb. harcamalara bir de bu gözle bakmakta, bir rasyonelleşme sürecine girmekte yarar bulunmaktadır.
Ekonomik darboğazlar bizi terbiye etmeden önce.