Nöbetçi Eczaneler
Kriptoda blok zincirleri sembolik katmanlardan oluşan bir yapıya sahiptir. Bu katmanlar, blok zincirlerin birbirlerinden nasıl bilgi alabileceğini açıklamaya yardımcı olurlar.
Bitcoin ve Ethereum, temel katman blok zincirleri veya L1’ler olarak adlandırılır. Çünkü diğer blok zincirlerinden bağımsız işlev görürler. Bilgisayarlar blok zincirleri üzerinde bloklar üretir; Bitcoin’de madencilik yaparak ve Ethereum’da stake ederek ağı güvence altına alırlar. Avalanche, Solana ve Cardano gibi platformlar L1 blok zincirlerine örnektir.
L1’ler, ağın tıkanmasına kadar etkili biçimde çalışır. Yüksek talep, altyapı sorunlarına yol açarak sıkışma yoğunluğunu artırır, ücretlerin yükselmesine neden olabilir ve ‘ölçeklenebilirlik’ sorununu ortaya çıkarır. Öncelikle ölçeklenebilirlik nedir değinelim:
Bir sistem veya teknolojinin artan taleplere başarıyla uyum sağlama yeteneğini ifade eder. Örneğin çevrimiçi oyunlarda veya merkezi olmayan sosyal ağlarda meydana gelen sorunlar ya da büyük miktarda mikro işlemlere sahip blok zincirleri için özellikle faydalıdır. Sistem içerisinde yapılan işlemlerde ücretin artması sorunu, 2021 yılında Ethereum’un karşılaştığı zorluklardan biriydi; ağ ücretlerinin hızla yükseldiği dönemde, tek bir NFT satın almak için ödenen gas ücretleri yüksek miktarlara ulaşmıştı. Gas ücreti, Ethereum blok zincirinde gerçekleşen işlemlerin işlenmesi için gereken masraftır.
Kullanıcılar işlem gönderdiklerinde, bu işlemler ağdaki madenciler, doğrulayıcılar tarafından işlenir. Ethereum, ana zincirin üstünde bir dizi hızlı ve ekonomik L2 blok zinciri oluşturarak soruna çözüm buldu. Uygulanan teknolojiler, Ethereum deneyimini diğer zincirlerde daha hızlı, uygun maliyetli şekilde taklit eden özellikler içeriyordu. Temel zincirler, sınırlı işlem kapasitesine sahiptir, ölçeklemeyi zorlaştırır. Yani belirli bir süre içinde sınırlı sayıda işlemi işleyebilirler. Katman 2 blok zincirleri, güvenli ve ölçeklenebilir merkezi olmayan süreçleri desteklemeye çalışarak teknolojinin karşılaştığı zorlukları çözmek için tasarlandı.
İkincil katman, esas zincirin üzerine eklenir ancak onun yerini almaz. İşlem verimliliğini artırmak için ana blok zincirden görevlerin bir kısmını devralır. Böylece işlem kapasitesinin artmasına, maliyetlerin düşmesine yardımcı olurlar. Katman 1, ana blok zinciri, işlemleri doğrular, genel güvenliği sağlar. İkinci katman blok zincirleri, farklı prosedürlere dayanarak çeşitli türleri içerir. Çoğu L2, zinciri düşük hızları ve yüksek maliyeti telafi etmek amacıyla Ethereum üzerine kuruludur. Layer1 ve Layer 2 ağları arasındaki farkı gösteren mükemmel bir gerçek dünya benzetmesi, banka ile Paypal ödeme ağı arasındaki karşılaştırmadır. Katman 1’ler gibi, banka transferlerini kolaylıkla halleder; oysa ödeme işleyicileri yalnızca birçok ödemeyi işleyen ve daha sonra bunları nihai ödeme için bankalara aktaran aracılardır.
Bitcoin için benimsenen katman-2 zincirine Lightning Network deniyor. Temel katman blok zincirinin işlemleri onaylamasına gerek kalmadan, insanlar Bitcoin ile ödeme yapabilir. Sistemde yer almak isteyen herkesin, kullanmayı planladığı Bitcoin miktarını önceden kilitlemesi gerekir. Katman 3 ise katman 1 (L1) ve katman 2 (L2) blok zincirleri üzerine inşa edilen ek hizmetler ve işlevler sağlayan dApp’lerdir. Layer 3 ağları, Katman 2 ağlarının bir alt kümesi olarak düşünülebilir. Merkezi olmayan finans (DeFi), değiştirilemez tokenlar (NFT’ler), tedarik zinciri yönetimi ve oyun alanlarında çeşitli uygulamalar için kullanılabilir.
Blockchain teknolojisi, sunduğu çözümler nedeniyle çok fazla ilgi gördü. İlgi arttıkça blockchain ölçeklendirme çözümlerine yönelik verimli seçenekler ortaya çıktı. Katman 2 ölçeklendirme çözümleri sayesinde Katman 1 blok zincirleriyle ilgili zorluklar artık aşılmaya başladı. Görünen o ki Katman 2 blok zinciri büyük bir teknolojik ilerlemeyi işaret ediyor. Her yeni teknolojide olduğu gibi bunda da aşılması gereken engeller var. Kullanıcıların, geliştiricilerin dikkatli olmaları ve her Katman 2 çözümünün inceliklerini anlamaları, bilinçli seçim yapmaları gerekiyor.