Nöbetçi Eczaneler
Prof. Dr. Yakup Küçükkale, enflasyon endekslerinin düşük gösterilmesinin reel milli gelir, büyüme ve tüketim verilerini yanıltabileceğini, bunun da ekonomik kararları ve bireylerin satın alma gücünü doğrudan etkileyebileceğini söyledi.
Küçükkale, nominal verileri reel hale getirmenin enflasyon endeksleriyle mümkün olduğunu, ancak fiyat endekslerinin düşük gösterilmesinin reel değerleri olduğundan yüksek (overvalued) gösterebileceğini ifade etti.
Bu durumun somut etkilerini de açıklayan Küçükkale’nin sosyal medya hesabı üzerinden yaptığı paylaşımı şu şekilde:
İktisadi incelemeler yaparken nominal değerleri pek ciddiye almayız. “Hiç bakmayız” demiyorum. “Pek ciddiye almayız”…
Bizim için reel değerler daha önemlidir. Nominal verileri önce reel verilere dönüştürür, ondan sonra analiz yaparız… Nominal verileri reel verilere nasıl dönüştürürüz?
Çoğu zaman nominal veriyi, enflasyonu temsil eden bir endekse (TFE, ÜFE vs) böleriz. Böylece nominal veri içerisindeki “fiyat hareketleri”ni elimine etmiş oluruz. Verilerin fiyat hareketlerinden soyutlandırılması da zaten “reelleştirme”dir…
Şimdi, örnek üzerinden gidelim. Reel hale getirmek istediğimiz değişken NA (nominal A) ve bu değişkenin değeri de 100TL olsun. Reelleştirme işleminde kullanacağımız endekse de P diyelim (fiyat endeksini temsil ediyor)…
P’nin alacağı değer çok önemli. Analizinizin doğru olması için P’nin doğru ölçülmesi şarttır. Eğer P (enflasyon) 10 olması gerekirken 5 ölçüldüyse (undervalued, olduğundan küçük gösterme), bulacağınız reel değer, olması gerekenden büyük çıkar (overvalued)…
Örneğe devam edelim. Ne demiştik?: Nominal değeri fiyat endeksine böl, eşittir reel değer… Yani; NA’yı P’nin (olması gereken) değerine böldüğünüzde 100TL/10=10TL çıkar. Olması gereken budur…
Ama, NA’yı (enflasyonu düşük göstermek için) olduğundan daha küçük hesaplanan P’ye böldüğünüzde (yani 10 yerine 5’e böldüğünüzde) reel değer 20TL çıkar… Aslında 10TL bulmanız gereken reel değeri 20TL bulmuş olursunuz (overvalued)!
Bu çok mu önemli? Ne olmuş yani undervalued bir fiyat endeksi kullanarak overvalued bir reel değer elde ettiysek. Bırakalım mı boş (?) teorik tartışmaları Hayır, kazın ayağı öyle değil. Bakın buna ilişkin “somut” iki tane örnek vereğim. Boş mu, dolu mu olduğuna siz karar verin…
• Undervalued fiyat endeksi kullanarak bulacağınız overvalued reel milli gelir, büyüme rakamlarını “olduğundan büyük” gösterir. Büyüme olduğundan yüksek görününce, faiz oranlarını da yanlış konumlandırır, yanlış kararlar alırsınız…
• Undervalued bir endeks ile reel tüketim hesapları yaparsanız, reel tüketim overvalued (olduğundan büyük) görünür. Talep kısıcı politikaların uygulandığı bir konjonktüre denk geldiyseniz, ilave vergilere maruz kalabilirsiniz…
Demek ki neymiş? Çok soyut, çok teorik görünen bir durum, hayatımızı oldukça yakından ilgilendiren somut sonuçlar doğurabiliyormuş.
Undervalued enflasyon hesaplamaları (enflasyonun olduğundan düşük gösterilmesi) ekonomiyi içinden çıkılmaz durumlara sürüklüyor. Üstelik “satınalma gücü kayıpları”na hiç değinmedik bile Çünkü o somut problemi zaten yaşıyorsunuz. Anlatmaya gerek var mı?