Nöbetçi Eczaneler
Venezuela’nın petrol sektörünü millileştirme süreci ve bu kapsamda yabancı şirketlere yapılan tazminat ödemeleri sürerken, ABD yönetimi ülkeyi “petrol çalmakla” suçlamayı sürdürüyor. Uzmanlara göre ise söz konusu suçlamalar, Venezuela’nın on yıllara yayılan devletleşme politikaları ve uluslararası tahkim kararlarıyla çelişiyor.
Petrol toplam ihracatın yüzde 90’ından fazlasını oluşturdu
Washington Post’un haberine göre, Venezuela’da 1908-1935 yılları arasında iktidarda kalan Juan Vicente Gomez döneminde üç yabancı petrol şirketine, ülkenin petrol pazarının yüzde 98’ini kontrol etme hakkı tanındı. Bu dönemde Venezuela, dünyanın en büyük ikinci petrol üreticisi ve en büyük ihracatçısı haline gelirken, petrol toplam ihracatın yüzde 90’ından fazlasını oluşturdu.
Gomez sonrası yönetimler, petrol gelirleri üzerinde daha fazla kamu denetimi sağlama yönünde adımlar attı. Eski Devlet Başkanı Isaias Medina Angarita döneminde 1943’te çıkarılan yasayla yabancı petrol şirketlerinin kârlarının yarısını devlete aktarması zorunlu hale getirildi.
Bu sürecin devamında, 1976 yılında petrolün arama, üretim, rafinaj ve ihracat faaliyetleri millileştirildi. O dönemde aralarında Exxon ve Mobil’in de bulunduğu yüzlerce yabancı ve özel şirketin işlettiği sahalar, devlete ait Petroleos de Venezuela S.A. (PDVSA) bünyesinde toplandı.
Hugo Chavez’in 1999’da devlet başkanı seçilmesinin ardından ise devletin petrol sektöründeki payı 2007’den itibaren daha da artırıldı. ABD Başkanı Donald Trump’ın 18 Aralık 2025’te, “Tüm enerji haklarımızı elimizden aldılar. Kısa bir süre önce tüm petrolümüzü yasa dışı olarak aldılar” sözlerine rağmen, uzmanlar Venezuela’daki millileştirmenin ani değil, uzun yıllara yayılan bir devlet politikası olduğuna dikkat çekiyor.
Yabancı şirketler ve tazminat süreci
Millileştirme sürecinden ExxonMobil, Chevron (eski adıyla Gulf Oil), Shell ve ConocoPhillips gibi şirketler etkilendi. Dönemin basınında yer alan bilgilere göre, ham petrol üretiminin yüzde 70’inden fazlasını gerçekleştiren bu şirketlerin toplam kaybı yaklaşık 5 milyar dolar olarak hesaplandı ve her birine 1 milyar dolar civarında tazminat ödendi.
ExxonMobil ve ConocoPhillips, yeni sözleşme koşullarını kabul etmeyerek tahkime gitti ve yaklaşık 40 milyar dolar tazminat talep etti. Chevron ve İspanyol Repsol ise yeni anlaşmalarla ülkedeki faaliyetlerini sürdürdü. Chevron, Venezuela’da faaliyet göstermeye devam eden tek ABD’li petrol şirketi oldu.
Uluslararası Ticaret Odası, 2012’de ExxonMobil için 908 milyon dolar, 2018’de ConocoPhillips için 2 milyar dolar tazminata hükmetti. Dünya Bankası’na bağlı Uluslararası Yatırım Anlaşmazlıklarının Çözümlenmesi Merkezi (ICSID) ise 2014’te ExxonMobil’e 1,6 milyar dolar, 2019’da ConocoPhillips’e 8,7 milyar dolar ödenmesine karar verdi. Venezuela, ekonomik kriz, hiper enflasyon ve yaptırımlar nedeniyle bu tutarların tamamını henüz ödeyemedi.
“İddialar asılsız”
Denver Üniversitesi’nden Venezuelalı ekonomist Francisco Rodriguez, Trump’ın iddialarını “asılsız” olarak nitelendirdi. Rodriguez, ABD’nin uzun yıllar Venezuela’nın ucuz petrol tedarikçisi olarak kalmasını tercih ettiğini belirterek, “Venezuela tazminat ödemeye çalışırken ABD yaptırımları bu süreci zorlaştırıyor. Ardından da ülke, ABD’den bir şey çalmakla suçlanıyor” değerlendirmesinde bulundu.
tclira.com