Nöbetçi Eczaneler
En düşük emekli maaşının yaklaşık yüzde 19 artışla 20 bin liraya yükseltilmesi ilgili kanun maddesinin Meclis’ten geçmesiyle birlikte kesinleşti. Böylece bu yılın ilk yarısında 4-5 milyon civarında emekli aynı maaşı alıyor olacak. Bir önceki yazımda bu uygulamanın geçmişte yüksek miktarda prim yatırmış olan vatandaşlara haksızlık olduğunu belirtmiş ve düşük maaşlı ve maddi durumu kötü olan emeklilere farklı sosyal yardım programları kapsamında destek olunmasını önermiştim. Böyle düşünüyor olmamın sebebini en düşük emekli maaşı – ya da “taban aylık” – uygulamasının emekli maaş dağılımı üzerindeki etkisini görselleştirerek izah etmeye çalışacağım.
Emekli maaşlarının yüzdesel dağılımına dair SGK’nın yaptığı veri paylaşımı sınırlı olduğu ve medyada çıkan tahmini sayıların gerçek durumu ne kadar yansıttığı tartışmalı olduğu için, güncel dağılıma çok da uzak olmadığını düşündüğüm bir sayısal örnek üzerinden anlatmaya çalışacağım mevcut durumu. Bu örnekte kök (yani desteksiz) maaşı 12-15 bin TL olan emeklilerin toplamdaki payının yüzde 10, 15-18 bin TL olanların payının yüzde 10 ve 18-20 bin TL olanların payının da yüzde 20 olduğunu varsayıyorum. Benzer şekilde 20-25, 25-30, 30-40 ve 40-100 bin TL aralıklarında sırasıyla yüzde 25, yüzde 20, yüzde 10 ve yüzde 5 pay olduğunu varsayıyorum.
En düşük emekli maaşı uygulamasının mevcut olmaması durumunda aşağıdaki görseldeki ilk dağılım ortaya çıkıyor. En düşük emekli maaşının 20 bin lira olarak belirlendiği durumda ikinci, muhalefet partilerinin önerdiği şekilde daha yüksek bir düzeyde, örneğin 25 bin lira olarak belirlendiği durumda ise üçüncü dağılım elde ediliyor.
Yukarıdaki histogramlarda da görüldüğü üzere taban emekli aylığı 20 bin lira olduğunda emeklilerin yüzde 40’ı aynı maaşı alıyor. Taban aylık 25 bin liraya yükseltildiğinde ise emeklilerin yüzde 65’inin yani neredeyse üçte ikisinin taban maaşı alması söz konusu oluyor. Bu son senaryoyu muhalefetin ısrarla talep ettiği daha yüksek taban maaşın ne kadar absürt bir maaş dağılımına yol açtığını göstermek için ekledim.
Maaş düzeyleri ve taban aylık uygulamasına dair düşüncelerini dile getiren çoğu vatandaş gibi ben de birçok kişiye aynı aylığı veren en düşük emekli maaşı uygulaması yerine, emeklilerin tamamının faydalanacağı, nispeten yüksek oranlı maaş artışlarının yapılması gerektiğini düşünüyorum. Prim-maaş dengesinin bozulmaması için en ideali tüm aylıklara oransal artışlar yapılması ama tüm aylıklara seyyanen (yani aynı miktarda) zam yapılması dahi mevcut uygulamadan çok daha adaletli olacaktır.
Böylece hem emeklilerin adalet algısı daha fazla sarsılmamış, hem de halen prim yatırmakta olan sigortalılar daha yüksek miktarda prim yatırmaya ve gerçek kazançlarını SGK’ya bildirmeye teşvik edilmiş olur. Önermesi bizden, uygulaması büyüklerimizden…